خوددارى كردند تا اينكه اين آيه نازل شد . « 1 »
5 . استناد به قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله : در بسيارى از روايات تفسيرى به قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سنت آن حضرت استناد شده كه هم در روشهاى اهل بيت صلّى اللّه عليه و آله مشهود است و هم در روايات رسيده از صحابه و تابعان . ابن عباس در تفسير « ادبار السجود » از آيه شريفه
وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبارَ السُّجُودِ
« 2 » نقل مىكند كه شبى را نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به صبح رسانديم : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دو ركعت قبل از فجر خواند ؛ سپس براى نماز فجر بيرون رفت و فرمود : اى ابن عباس ! دو ركعت قبل از نماز فجر ، « ادبار النجوم » ، و دو ركعت بعد از نماز مغرب ، « ادبار السجود » است . « 3 »
اينها مواردى بود كه بيشترين روش تفسيرى ابن عباس را تشكيل مىداد . افزون بر آن چند نكته قابل توجّه دربارهء ابن عباس وجود دارد كه قابل بررسى است :
1 . اطلاعات تاريخى و جغرافيايى ابن عباس « 4 » و نيز شاگردى وى نزد امام على عليه السلام و در برخى موارد اجتهاد شخصى ايشان نيز ، از مواردى است كه قابل بررسى مىباشد ؛ 2 . دربارهء مراجعه ايشان به اهل كتاب سخنان مبالغه آميز و گزافى شده ؛ از جمله گلدزيهر ، از خاورشناسان ، و احمد امين مصرى به اين مسأله دامن زدهاند كه بطلان سخن آنان در كتابهاى مفصل تبيين شده است ؛ « 5 »
3 . روايات تفسيرى ابن عباس به طرق و سندهاى مختلفى نقل شده است .
سيوطى نه طريق آن را نقل مىكند كه بعضى از آنها از نظر محققان مخدوش است . « 6 »
هامش
( 1 ) . محمد بن جرير طبرى ، جامع البيان ، ج 2 ، ص 28 ؛ الدرّ المنثور ، ج 1 ، ص 159
( 2 ) . ق ، 40
( 3 ) . ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 4 ، ص 234
( 4 ) . ر . ك ، محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 1 ، ص 249 .
( 5 ) . ر . ك : محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 252 به بعد ؛ محمد باقر حجتى ، سه مقاله در تاريخ تفسير ، ص 109 - 113 .
( 6 ) . ر . ك : الاتقان ، ج 4 ، ص 207 به بعد و قابل بررسى در منابع پانوشت قبل .