در روايتى امام حسن بن على عليه السلام مىفرمايد :
انّ العلم فينا و نحن اهله و هو عندنا مجموع كله بحذافيره و انّه لا يحدث شى الى يوم القيامه حتى ارش الخدش الّا و هو عندنا مكتوب باملاء رسول اللّه و خط علىّ بيده ؛ « 1 » تمام علوم در ميان ما است و ما اهل و شايسته آن هستيم و همهء آن با تمام ويژگيها نزد ما است و تا روز قيامت هرچه اتفاق افتد - حتى ارش و ديهء خراشى كه به پوست بدن وارد شود - همه با خط على عليه السلام و املاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نزد ما مكتوب است .
در نتيجه مىتوان گفت هرچه امام على عليه السلام فرموده ، از پيامبر است . همچنين سخنان ساير ائمه اطهار عليهم السلام و روايات تفسيرى كه از آنان به دست ما رسيده ، قابل انتساب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىباشد كه مىتواند مجموع بسيار حجيمى از تفسير تمام يا بيشتر قرآن را پوشش دهد . به تعبير ديگر - بنا به آنچه گذشت - آن حضرت داراى دو درس تفسيرى بودند كه حجم روايات تفسيرى را براساس آن دو مىتوان ارزيابى كرد :
1 . مدرسه تفسيرى عام : حجم اين مدرسه بنا به نقل برخى ( مانند سيوطى ) محدود است و با مشكلات فراوانى كه از نظر سند يا متن مشاهده مىشود ، حدود دويست و پنجاه روايت يا مقدارى بيشتر يا كمتر را تشكيل مىدهد ؛
2 . مدرسه تفسيرى خاص : امام على عليه السلام و اهل بيت عليهم السلام در جايگاه يك مرجع فكرى در اين مدرسه درس گرفتهاند تا مردم پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در همه امور به آنان مراجعه كنند - همانطور كه از روايات گذشته استفاده مىشد - در اين مدرسه ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بيشتر يا تمام قرآن را تفسير كرده ؛ اما نه براى تمام صحابه يا مردم . « 2 » روايات زيادى كه از علم فراوان امام على عليه السلام حكايت مىكند ، بر اين مطلب دلالت مىنمايد ؛ چرا كه على عليه السلام شاگرد و درس خوانده در مكتب آن حضرت بوده و نخستين كسى
هامش
( 1 ) . محمد باقر مجلسى ، بحار الانوار ، ج 44 ، ص 100
( 2 ) . محمد باقر حكيم ، علوم القرآن ، ص 254