است كه با دستور پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله پس از رحلت وى مصحفى را جمع آورى كرده كه همراه با ناسخ و منسوخ ، شأن نزول ، عام و خاص و . . . مىباشد .
ابن نديم گويد : نخستين مصحفى كه گرد آورى شد ، مصحف على عليه السلام بود و اين مصحف نزد آل جعفر بود . سپس مىگويد : مصحفى را ديدم نزد ابويعلى حمزهء حسنى كه با خط على بود و چند صفحه از آن افتاده بود و فرزندان حسن بن على آن را به ميراث گرفته بودند . « 1 »
نتيجه
از مباحث گذشته به دست آمد كه روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سنت حضرت و احاديث وارد شده در اصول و فروع كه مطابق با قرآن است و نيز رواياتى كه از ائمه اطهار عليهم السلام ( جانشينان به حق رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ) به ما رسيده ، عدد قابل توجهى را تشكيل مىدهد ؛ به گونهاى كه مىتوان گفت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله تمام معانى قرآن را بيان كرده .
استاد معرفت نيز اين ديدگاه را پذيرفته است . « 2 » توضيح اينكه تنها در تفسير عياشى سمرقندى كه تا آخر سورهء كهف مىباشد ، حدود دو هزار و هفتصد روايت وجود دارد و در تفسير البرهان از محدث بحرانى ، حدود شانزده هزار و تفسير نور الثقلين از حويزى ، حدود چهارده هزار روايت نقل شده است . رواياتى نيز در احكام و فروع دين وارد شده كه تاكنون به دست ما نرسيده است ؛ مانند
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ . . .
« 3 » و نيز
. . . وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا . . .
« 4 » كه به اجمال به نماز و زكات و حج اشاره كرد . اما تفصيل آنها ( تعداد ركعات نماز ، متعلق زكات ، حد نصاب آن ، تعداد شوط طواف و . . . ) در قرآن كريم
هامش
( 1 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 47 ، 48
( 2 ) . التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 1 ، ص 179
( 3 ) . بقره ، 43 ، 83 ، 110 ؛ حج ، 78 و . . .
( 4 ) . آل عمران ، 97