مؤلّف معروف به ابن جوزى ، متولد 508 و متوفاى 597 ق است . وى از دانشمندان اهل سنّت در قرن ششم ، پيرو مذهب حنبلى ، فقيه ، اديب و مفسرى است كه در ادبيات شاگرد منصور جواليقى بوده . او تأليفات زيادى دارد و حدود دويست و پنجاه تأليف به او نسبت دادهاند كه عبارتند از : در مباحث قرآنى ، المغنى ؛ در تفسير ، تفسير البيان في تفسير القرآن ، تذكرة الاريب في تفسير الغريب ، فنون الافنان فى عيون علوم القرآن ، عمدة الراسخ في معرفة المنسوخ و الناسخ و . . . . « 1 »
اين تفسير داراى مقدمهاى كوتاه در مباحث فضيلت علم تفسير ، تفاوت تفسير و تأويل ، مدت نزول قرآن ، اولين و آخرين آنچه نازل شده و استعاذه مىباشد .
روش اصلى ايشان روايى است و بر روايات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، صحابه و تابعان تكيه دارد ؛ اما از آنجا كه اديب و لغت شناسى توانا بوده ، به مباحث ادبى و لغوى اهتمام خاص دارد . منابعى كه غير از روايات مأثور استفاده كرده ، عبارتند از : معانى القرآن بويژه از فرّاء و زجاج ، غريب القرآن و مشكل القرآن از ابن قتيبه ، اعجاز القرآن از ابو عبيده و اسماء الحسنى از خطابى « 2 » و . . . همچنين ايشان شأن نزول آيات را نقل مىكند و گاهى در مباحث فقهى به طور مبسوط ديدگاههاى مذاهب « 3 » را مىآورد .
يكى از مشكلات اين تفسير نقل روايات اسرائيلى است . مشكل ديگر آن عدم ترجيح بين روايات و آرا و اقوالى است كه نقل مىكند . ابن جوزى در ميان شيعه تمجيد شده ؛ از جمله اشعارى دربارهء پيروى از مذهب امام على عليه السلام از وى نقل شده و جمله « من بنته في بيته » نيز از ايشان نقل گرديده است . « 4 »
در ذيل آيه شريفه
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ . . .
« 5 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : زاد المسير ، ص 23 ( تك جلدى ) .
( 2 ) . همان ، ص 6
( 3 ) . از جمله ذيل آيه 38 سورهء مائده ( ج 1 ، ص 542 از 8 جلدى ) .
( 4 ) . ر . ك : رضا استادى ، آشنايى با تفاسير قرآن مجيد و مفسران ، ص 235 .
( 5 ) . آل عمران ، 134