نظر مكتب اعتزال به آيات نمىنگرد ؛ بلكه نگاه او به قرآن نگاه انسانى آزاده ، خردمند و فرهيخته است كه آيات قرآن را آميخته با ذوق اصيل عربى تفسير و تحليل مىكند و اين همان نكتهاى است كه پيروان مكتب اشعرى از آن پروا دارند . « 1 »
براى نمونه دربارهء رؤيت خداوند متعال در آيه شريفه
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ
با استشهاد به آيات فراوان و ادله ادبى بيان مىكند كه آيه نمىتواند بر نظاره كردن به ذات حق دلالتى داشته باشد و چنين نگاهى محال است . « 2 »
همچنين در مباحث بلاغى گوى سبقت را از همه ربوده است و اعجاز قرآن را در آيات بسيارى به اثبات مىرساند ؛ از جمله در ذيل آيه شريفه
وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ . . .
« 3 » مىنويسد : اين آيه كلام فصيح و بليغ است و نكته دقيق و عجيبى در آن مىباشد ؛ زيرا ( بين دو چيز متضاد جمع نموده است ) قصاص ، كشتن و از بين بردن ، حيات و زندگى شخصى است ؛ در حالى كه همان قصاص ، مكان و ظرف حيات قرار گرفته است ؛ سپس به گونهاى بسيار زيبا به مباحث بلاغى و جزئيات دقيق آن مىپردازد . « 4 »
زمخشرى و اهل بيت عليهم السلام
يكى از جهاتى كه باعث شده اين تفسير در ميان شيعه مقبوليت پيدا كند ، اهتمام مؤلف به نقل فضايل اهل بيت عليهم السلام است ؛ از جمله در ذيل آيه مباهله ( آل عمران ) با بيانى بسيار رسا - مانند يك مفسر شيعه - فضيلت اهل بيت عليهم السلام را نقل مىكند . « 5 » و نيز در سورهء « انسان » ذيل آيات
وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ . . .
« 6 » فضايل را نقل نموده است . يكى از افتخارات زمخشرى در كشاف اين است كه ذيل آيه مودت « 7 » حديث « من مات على
هامش
( 1 ) . تفسير و مفسران ، ج 2 ، ص 309
( 2 ) . زمخشرى ، كشاف ، ج 4 ، ص 662
( 3 ) . بقره ، 179
( 4 ) . كشاف ، ج 1 ، ص 222
( 5 ) . همان ، 368
( 6 ) . همان ، ج 4 ، ص 220
( 7 ) . شورى ، 23