يكى از تفاسير معروف شيعه تفسير تبيان شيخ طوسى است . اين تفسير در ميان تفاسير شيعه و اهل سنت نخستين تفسير كامل از قرآن كريم است كه مباحث تفسيرى را به صورتى دقيق ، علمى و اجتهادى همراه با تحليل و نقد و بررسى در قرن پنجم گرد آورده است . مؤلف آن از بزرگترين دانشمندان شيعه و شاگرد شيخ مفيد بوده . وى برترين فقيه در عصر خود بوده و تأليفات فراوانى دارد . سهم ايشان در بنيان گذارى كتابهاى علوم اسلامى شيعه بالاترين سهم است ؛ چرا كه در چند علم معروف اسلامى بهترين كتاب را كه مرجع كتابهاى ديگر شناخته شده ، تأليف نموده است . در حديث دو كتاب از كتب اربعه شيعه ، يعنى تهذيب و استبصار از ايشان است ؛ در علم رجال ، اختيار الرجال ( رجال كشى ) و فهرست شيخ و در علم تفسير ، تبيان و در علم اصول ، عدة الاصول را نوشته است .
در جلسهاى كه در مشهد با عنوان « هزاره شيخ طوسى گرفته شد » يكى از علما در معرفى ايشان گفت : « در حديث ، رجال و تفسير ، ده كتاب اصيل داريم كه شش تاى آن از شيخ طوسى رحمه اللّه است . « 1 »
مرحوم طبرسى صاحب مجمع البيان در ارزش اين تفسير مىگويد : تفسير تبيان ابو جعفر محمد بن حسن طوسى رحمه اللّه كتابى است كه « نقتبص منه ضياء الحق و يلوح عليه رواح الصدق » ؛ « 2 » نور حق از آن اقتباس و صداقت در نقل از آن آشكار مىشود .
اين تفسير داراى اسرارى تازه در معانى قرآن است . و به روش اجتهادى و جامع نگاشته شده ؛ اما مباحث كلامى در آن اشراب گرديده است و داراى گرايش كلامى بوده و به اثبات عقايد شيعه مىپردازد . « 3 »
هامش
( 1 ) . به نقل از : آشنايى با تفاسير قرآن مجيد و مفسران ، ص 81 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 75
( 3 ) . در معرفى اين تفسير از تفسير تبيان شيخ طوسى ، التفسير و المفسرون آيت اللّه معرفت و آشنايى با تفاسير قرآن مجيد آيت اللّه استادى بهره گرفتهايم .