ايشان مىافزايد : گاهى وى را به زيدى بودن متهم مىكنند ، با اينكه ايشان دوازده امامى است ؛ اما اين اتهام در واقع يك اتهام سياسى است ؛ چنان كه ابو الفرج اصفهانى ، ابو حنيفه و سفيان ثورى را زيدى بر مىشمرند . منظور از زيدى بودن اين است كه خليفه زمان خود را جائر و ستمكار مىدانند ؛ همچنين است نسبت اعتزال به ايشان . « 1 »
2 . تفسير شيخ مفيد
محمد بن نعمان ، معروف به شيخ مفيد ( متوفاى 413 ق ) از پيشوايان بزرگ فقه ، حديث و كلام است . او متكلمى قوى بوده و اهل سنت به فضل و توانايى علمى وى اعتراف كردهاند . ايشان تفسيرى مستقل ندارد ؛ اما در ميان كتابهايش مطالب تفسيرى فراوان وجود دارد كه قرآن پژوه معاصر ، جناب آقاى ايازى ، آنها را در مجموعهاى با عنوان تفسير القرآن المجيد المستخرج من تراث الشيخ المفيد گرد آورده است .
3 . امالى سيد مرتضى
ابو القاسم على بن طاهر بن احمد بن حسين ، مشهور به سيد مرتضى و ملقب به علم الهدى ، ( متولد 355 و متوفاى 436 ق ) از پيشوايان شيعه بعد از شيخ مفيد بوده است .
وى فقيه ، متكلم و مرجع اماميه به شمار مىآيد . بدون ترديد ايشان از مفسران بزرگ قرآن كريم بوده است ؛ چنان كه اهل سنت نيز اعتراف كردهاند . كتاب معروف وى در زمينه تفسير امالى است ؛ اما اين كتاب به تفسير اختصاص ندارد ؛ بلكه گفتارى علمى و مذهبى است كه در ضمن آن به تفسير قرآن پرداخته .
ذهبى مىنويسد : اين تفسير مشتمل بر مباحثى در تفسير ، حديث و نكات ادبى است ؛ كتابى پر فايده كه بر فضيلت فراوان مؤلف آن و گستردگى اطلاعات علمى وى دلالت دارد . « 2 » ذهبى ضمن ستايش علمى فراوان از سيد مرتضى رحمه اللّه وى را معتزله
هامش
( 1 ) . ر . ك : عبد الحسين على ، مقدمه حقائق التأويل ، ص 75 - 77 .
( 2 ) . محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 411