ديگر دربارهء فضايل وارد شده در شأن آنان مىباشد . بيست روايت ديگر در موضوعات مختلف مانند عقايد ، تاريخ و احكام است . « 1 »
2 . فقهى
اين نوع تفسير كه از قديمىترين شيوه و جزء تفسير موضوعى و نيز شاخهاى از تفسير روايى است ، براساس موضوعات فقهى تدوين مىشود . تثبيت اين شيوهء تفسيرى در قرن سوم بود .
حدود ده تفسير آيات الاحكام در اين قرن به نگارش درآمده كه مىتوان به تفسير آيات الاحكام هشام بن محمّد سائب كلبى كوفى ( متوفاى 204 ق ) ، احكام القرآن محمّد بن ادريس شافعى ( پيشواى مذهب شافعى و متوفاى 204 ق ) و نيز احكام القرآن مروزى خراسانى ( متوفاى 244 ق ) اشاره كرد . « 2 »
3 . ادبى
تفاسيرى كه در اين قرن با رويكرد ادبى نوشته شده ، شامل معانى بيان ، لغت و گاهى نيز در بردارنده صرف و نحو است . كه برخى از آنها عبارتند از :
3 - 1 . مجاز القرآن
اين تفسير از ابو عبيده معمر بن مثنى ( متوفاى 210 ق ) است . او نخستين كسى است كه در تدوين مسائل قرآنى ، برخى از بحثهاى معانى بيان را مطرح كرده . اصل و گستره اين تفسير ، مباحث لغوى است ؛ اما وقتى در كتابش متعرض آيات مىشود ، به مثالها ، تشبيه ، كنايات ، حذف ، تقديم ، تأخير و . . . اشاره كرده . مىتوان گفت : در واقع او بنيان گذار برخى از پايهها در تدوين اين شيوه از تفسير قرآن بوده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . اين تفسير يك بار با تحقيق سيد احمد اشكورى و يك بار با تحقيق سيد محمّد رضا حسينى جلالى چاپ شده است . براى مطالعه بيشتر ر . ك : مقدمه حسينى جلالى .
( 2 ) . ر . ك : حسين علوى مهر ، روشها و گرايشهاى تفسيرى ، ص 367 .
( 3 ) . محمّد رجب البيومى ، خطوات المنهج البيانى ، ص 46 و ر . ك : اتجاهات التفسير ، ج 3 ، ص 873