ايشان است . « 1 » مفسّر ديگر ابن قتيبه دينورى است كه در بحث بعد وى و تفسيرش معرفى خواهند شد .
رويكردهاى تفسيرى در قرن سوم
يكى از ويژگيهاى قرن سوم ، ارائه تفاسير به روشهاى مختلف است . روايات تفسيرى به عنوان يكى از مهمترين منابع دينى به طور گسترده در شهرهاى مختلف گسترش يافت كه خود باعث پديد آمدن تفسير روايى بوده و مورد استقبال مردم نيز واقع شد . تفسير با رويكردهاى ديگر نيز نوشته شد كه شايد يكى از اساسىترين علت آن ، پيدايش يا رشد علوم مختلف ؛ از جمله ادبيات و لغت شناسى در اين قرن بود . اديبان بصره و كوفه در قرن دوم هجرى ( هشتم ميلادى ) زبان عربى را تدوين كردند . « 2 » فقه و احاديث فقهى در اين دوره تنظيم شد . تفسير عرفانى و اشارهاى نيز در همين قرن آغاز گرديد . در اينجا به مهمترين رويكردهاى تفسيرى قرن سوم اشاره مىشود :
1 . روايى
از جمله تفاسير روايى در اين قرن ، المصابيح از احمد اسفراينى ( 201 ق ) است كه روايات آن دربارهء اهل بيت عليهم السلام و تطبيق آيات بر آنان است . نمونهء ديگر ، تفسير حبرى از ابو عبد اللّه حسين بن حكيم مسلم كوفى ( متوفاى 286 ق ) است . وى محدث و مفسر نامدار زيدى مىباشد . اين تفسير صد و پنجاه روايت دارد كه صد روايت آن در خصوص آياتى است كه در حق اهل بيت عليهم السلام نازل شده و سى روايت
هامش
( 1 ) . محمد ادنه وى ، طبقات المفسرين ، ص 42
( 2 ) . هربجورن جن سن ، دائرة المعارف قرآن ليدن ، ج 1 ، ص 127 - 135 . ايشان در ادامه نخستين كتاب مدون لغت را از خليل بن احمد ( متوفاى 175 ق ) و اولين كتاب ادبيات عرب را از سيبويه ، شاگرد خليل مىداند كه پس از فوت وى ، شاگردش اخفش آن را تكميل كرد .