3 - 4 . تفسير ابن قتيبه
ابن قتيبهء دينورى ( متوفاى 276 ق ) پس از جاحظ كه به خطيب اهل سنت معروف است ، در ردّ كسانى كه بر بلاغت قرآن طعن زدهاند ، كتاب تأويل مشكل القرآن را تأليف مىكند . « 1 » او در اين تفسير انواع متشابهات قرآن و نيز آنچه كه مخالفان به عنوان تناقضات قرآن مطرح كردهاند ، مورد بررسى و تفسير قرار مىدهد . ايشان افزون بر نكات فوق متعرض اشباه و نظاير در معانى الفاظ قرآن شده است . « 2 »
4 . عرفانى و رمزى
يكى از رويكردهاى تفسيرى در اين قرن ، آغاز گرايش عرفانى و رمزى است كه با نگارش تفسير القرآن العظيم شوشترى آغاز مىشود . مؤلف آن ابو محمّد سهل بن عبد اللّه شوشترى متولد 200 ق و متوفاى 283 ق است . وى از عرفاى بزرگ ، اهل رياضت و صاحب كرامت بوده كه مدت زيادى در بصره اقامت گزيد و در همان جا درگذشت .
ايشان در آغاز به معناى ظاهر و باطن و حد و مطلع مىپردازد . اين تفسير بيشتر به مباحث اشارهاى و عرفانى نظر دارد ؛ امّا گاهى معناى ظاهرى و لفظى را نيز بيان كرده است . « 3 » دار الكتب العربيه اين تفسير را در سال 1329 در يك جلد بزرگ در مصر به چاپ رساند . « 4 »
هامش
( 1 ) . اتجاهات التفسير ، ج 3 ، ص 874 .
( 2 ) . ر . ك : محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 2 ، ص 511 .
( 3 ) . همان ، ص 541 .
( 4 ) . طبقات مفسران شيعه ، ج 1 ، ص 528 .