1 . نقش هدايتى و تربيتى در تفسير
اهل بيت عليهم السلام - چنان كه در روايات بدان اشارت رفته است - به تمام مفاهيم و معانى قرآن آگاه هستند . امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
انّا اهل بيت لم يزل اللّه يبعث منّا من يعلم كتابه من اوله الى آخره ؛ « 1 » ما اهل بيت به گونهاى هستيم كه خداوند متعال همواره از ميان ما كسى را بر مىانگيزد ( امام عصر خودش قرار مىدهد ) كه آگاه به ( تفسير ) كتابش از آغاز تا آخر آن مىباشد .
اين آگاهى كه ادعايى نيست ، وظيفهاى را بر عهده آنان گذارده ، و آن هدايت انسانها به شناخت حقيقى قرآن و مفاهيم آن است ؛ هدايتى كه بر جان انسان تأثير مىگذارد و دستيابى به مفاهيم قرآن را ممكن مىسازد . امام باقر عليه السلام مىفرمايد :
فانّما على الناس ان يقرؤ و القرآن كما أنزل فاذا احتاجوا الى تفسيره فالاهتداء بنا و الينا ؛ « 2 » وظيفه مردم است كه قرآن را طبق آنچه نازل شده قرائت كنند ؛ ولى اگر به تفسير آن نياز داشتند ، هدايت به تفسير قرآن بر عهدهء ما و به سوى ماست .
پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام با راهنماييها و تعليم ويژه خود هم جان مردم را سيراب و آنان را به سوى كمال هدايت مىكردند و هم ايشان را از مفاهيم و تفسير قرآن آگاه مىنمودند . در اينجا به چند نمونه نقش هدايتى اهل بيت عليهم السلام اشاره مىشود :
1 . شخصى يهودى خدمت حضرت على عليه السلام مىرسد و از او سؤالهايى مىكند ؛ از جمله اينكه مىگويد : « فاين وجه ربّك ؟ » روى پروردگار تو [ كه در آياتى بدان اشاره شده است مانند :
وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ
« 3 » ] كجاست ؟ على عليه السلام به ابن عباس مىفرمايد :
ايتينى بنار و حطب فاتيته بنار و حطب فاضرمها . ثم قال : يا يهودى ! اين يكون وجه هذه النار ؟ فقال : لا اقف لها على وجه ؛ آتش و هيزمى بياور . ابن عباس گويد : آوردم و
هامش
( 1 ) . محمد بن حسن صفار قمى ، بصائر الدرجات ، ص 194
( 2 ) . فرات كوفى ، تفسير الفرات ، ص 258
( 3 ) . الرحمن ، 27