شاگرد ويژه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تمام مسائل وحى و شريعت را از ايشان آموخته بود و خود به تربيت مفسران پرداخت و به گونهاى در فرهنگ و دانش آن عصر نفوذ كرد كه هيچ يك از صحابه - داراى هر دانش و منصبى كه بودند - خود را بىنياز از وى نمىديدند . بزرگترين مفسران صحابه پس از حضرت على عليه السلام ( مانند ابن عباس ، ابن مسعود ، ابىّ بن كعب ) به علم بىنظير آن حضرت اعتراف كردهاند ؛ بلكه در بسيارى از موارد علم تفسير خود را وامدار ايشان مىدانند .
ابن عباس مىگويد : تمام آنچه را از تفسير فرا گرفتم ، از على بن ابى طالب عليه السلام است . « 1 » ابن مسعود با اتصال معنوى و رابطه فكرى با على عليه السلام آموزههاى خود را متأثر از دانش و معلومات او مىداند و مىگويد : من تفسير را از على عليه السلام بر گرفتم و از او استفاده بردم و معلوماتم را بر او خواندم ؛ بىشك على عليه السلام بهترين و دانشمندترين مردم پس از پيامبر خداست .
اين شيوه در خاندان آن حضرت ادامه مىيابد و امامان معصوم عليهم السلام و پيشوايان از اهل بيت عليهم السلام به افاضه علوم و گسترش فرهنگ قرآنى مىپردازند تا جايى كه حتى حضرت زينب عليها السلام در عصر خود به بانوان قرآن و تفسير مىآموخت .
از آنجا كه اهل بيت مطابق روايات مفهومى گسترده دارد كه امامان معصوم عليهم السلام را نيز در بر مىگيرد ، ائمه اطهار عليهم السلام در توسعه فرهنگ قرآنى نقشهاى اساسى ايفا كردهاند كه مهمترين موارد آن عبارتند از :
1 . نقش هدايتى و تربيتى ؛
2 . تربيت مفسر ؛
3 . بيان مبانى و اصول راهبردى ؛
4 . جلوگيرى از انحرافها و كج انديشيها در تفسير كه از جمله مىتوان به پديده جعل ، اسرائيليات ، تفسير به رأى ، قياس و استحسانات اشاره كرد .
هامش
( 1 ) . محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 96