سپس معروفترين تابعان معرفى خواهند شد :
برخى از مفسران اين عصر ، از عبد اللّه بن مسعود پيروى كردهاند ؛ چرا كه ايشان در آنجا معلم و مفسّر مشهور قرآن بود . وى در زمان عمر در جايگاه معلم و مربى به كوفه آمد ؛ ولى در سال 31 هجرى عثمان او را احضار كرد و در همان سال وفات يافت . « 1 » برخى از مفسران آن ، از كوفه و بعضى از بصره مىباشند ، كه قتاده و حسن بصرى و ابو صالح باذان از تابعان بصره هستند . در اينجا عدهاى از مفسران تابعى مدرسه عراق را معرفى مىكنيم .
1 . قتادة بن دعامهء سدوسى ( متوفاى 117 ق )
ابو الخطاب قتادة بن دعامه سدوسى ، ساكن بصره و از دانشمندان بزرگ عصر خود بوده است . وى داراى حافظهاى قوى ، اطلاعاتى گسترده در اشعار ايام عرب و انساب داشته و لغت شناس در زبان تازى « 2 » بوده است . گفتهاند وى در سال 117 ق وفات كرد . « 3 »
برخى از دانشمندان اهل سنت او را ستودهاند . ابن حجر او را ثقه ، ثابت و استوار معرفى كرده « 4 » و يحيى بن معين او را ثقه ، امين و حجت در حديث بر شمرده است . « 5 »
محدث قمى وى را از بزرگان تابعان عامه و در شمار كسانى آورده است كه « سلونى » گفتهاند ، « 6 » و اين خود نوعى مذمت است ؛ اگرچه پس از روايتى كه در ذيل مىآيد ، به محبت او به امير المؤمنين عليه السلام اشاره كرده . جمعى از اهل سنت وى را ضمن اينكه ثقه دانستهاند ، مسلك « قدر » ( جبر ) را به وى نسبت دادهاند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب ، ج 1 ، ص 317 .
( 2 ) . محمد حسين ذهبى ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 136 .
( 3 ) . ر . ك : ابن حجر عسقلانى ، تهذيب التهذيب ، ج 8 ، ص 315 ، 318 .
( 4 ) . ابن حجر عسقلانى ، تقريب التهذيب ، ج 2 ، ص 123 .
( 5 ) . همان ، ج 8 ، ص 315 .
( 6 ) . شيخ عباس قمى ، سفينة البحار ، ج 2 ، ص 405 .