البرقى ايضا في اصحاب السجاد و الصادق عليهما السلام » . « 1 »
ذهبى ، استاد زيد بن اسلم در تفسير را ابىّ بن كعب مىداند و تنها دليل آن را مدنى بودن هر دو بيان كرده است ؛ در حالى كه هيچ مصداقى در روايات و شاهدى بر اين مدعا وجود ندارد . شايد مطابق آنچه كه نقل شده و رواياتى كه در ميان كتب شيعه از ايشان وجود دارد ، امام على بن الحسين عليه السلام يكى از مشايخ او باشد ؛ اما ابىّ بن كعب كه حدود سال 30 ق فوت كرده ، نمىتواند از مشايخ زيد بن اسلم باشد . افزون بر آن ، ابو الحجاج مزى در تهذيب الكمال در ترجمهء راويان ، بيش از سى نفر را نام مىبرد كه زيد از آنها روايت نقل كرده ؛ ولى ابىّ بن كعب را از مشايخ روايى وى به شمار نمىآورد . « 2 »
نمونههاى تفسيرى
1 . بيان مصداق و اصطلاحات : در ذيل آيات شريفه
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ الَّذِينَ هُمْ يُراؤُنَ وَ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ
« 3 » دربارهء « ساهون » از زيد بن اسلم نقل شده : « يصلون رياء و ليس الصلاة من شأنهم » ، دربارهء اينكه اين افراد چه كسانى هستند و « يمنعون ماعون » چيست ؟ ايشان گفته است : « اولئك المنافقون ظهرت الصلاة فصلّوها و خفيت الزكاة فمنعوها » ؛ « 4 » آنان منافقان هستند ، نمازى كه
هامش
( 1 ) . معجم رجال الحديث ، ج 7 ، ص 335 ؛ اما با كمال تأسف ذهبى در التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 126 به نقل از بخارى بيان مىكند : « على بن الحسين عليه السلام به مجلس زيد بن اسلم مىآمد و با وى مىنشست و از مجلس قومش تخطى مىكرد . » اين نقل به طور قطعى دروغ و باطل است ؛ چرا كه اولا هيچ كس على بن الحسين عليه السلام را از راويان زيد بن اسلم نمىداند ؛ ثانيا در منابع مختلف امام على بن الحسين عليه السلام از مشايخ و اساتيد او محسوب مىشود ؛ ثالثا مقام امامت و موقعيت علمى امام سجاد عليه السلام اساسا با اين سخن سازش ندارد ؛ رابعا از نظر سن ، امام چهارم شيخ و استاد زيد بن اسلم به شمار مىآيد ، نه شاگرد ايشان ؛ زيرا امام در سن 93 يا 95 به شهادت رسيدهاند و حال آنكه زيد در سال 136 مرده است .
( 2 ) . على اكبر بابايى ، مكاتب تفسيرى ، ج 1 ، ص 249 .
( 3 ) . ماعون ، 5 - 7 .
( 4 ) . جلال الدين سيوطى ، درّ المنثور ، ج 6 ، ص 400 .