گونههاى تفسيرى
چنانچه پيش از اين گذشت ، حاجى خليفه براى محمد قرظى كتاب تفسيرى را بيان كرده است ؛ ولى امروزه اثرى از آن نيست و تنها رواياتى در كتابهاى تفسيرى از ايشان نقل شده است . برخى گونههاى تفسيرى ايشان عبارتند از :
1 . توضيح مفاهيم عام : در ذيل آيه شريفه
. . . وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ . . .
« 1 » از محمد بن كعب نقل شده : « من بلغه القرآن فكأنمّا رأى النبى صلّى اللّه عليه و آله » ؛ « 2 » كسى كه قرآن به او ابلاغ مىشود ، مانند كسى است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را ديده باشد .
در روايت ديگر ذيل آيه شريفه
. . . كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ . . .
« 3 » از ايشان نقل شده است كه گفته : « من رطبه و عنبه ما كان فاذا كان يوم الحصاد فاعطوا حقّه يوم حصاده » ؛
2 . بيان اصطلاحات : براى معناى « اسراف » در آيه شريفه
وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
محمد بن كعب گويد : « السرف ان لا يعطى في حق » ؛ « 4 »
3 . تعيين مصداق : دربارهء مصداق « اربعة اشهر » در آيهء شريفه
فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ . . .
« 5 » از محمد بن كعب قرظى و برخى ديگر نقل شده ، منظور از « اشهر الاربعة » ، « ابتداؤها يوم النحر الى العاشر من شهر ربيع الآخر » « 6 » اين ديدگاه از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است . « 7 »
4 . زيد بن اسلم عدوى ( متوفاى 136 ق )
ابو اسامه يا ابو عبد زيد بن اسلم عدوى ؛ اهل مدينه ، فقيه و مفسر است ، « 8 » و در كتابهاى تفسيرى شيعه و سنى رواياتى از او نقل شده . وى در سند روايات اهل سنت
هامش
( 1 ) . انعام ، 19
( 2 ) . جلال الدين سيوطى ، درّ المنثور ، ج 3 ، ص 13 . روايت ديگرى نيز در ذيل همين آيه از ايشان نقل شده است .
( 3 ) . انعام ، 143 .
( 4 ) . درّ المنثور ، ج 3 ، ص 94
( 5 ) . توبه ، 2
( 6 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 5
( 7 ) . همان
( 8 ) . التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 126