دو سال از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اسلام آورد . عجلى گويد : او از جملهء تابعان بزرگى بود كه به تفسير شهرت داشت . وى تابعى مورد اعتماد است . ايشان از امير المؤمنين على عليه السلام ، عبد اللّه بن مسعود ، ابىّ ، عبد اللّه بن عباس ، حذيفه ، ابوذر ، ابو ايّوب انصارى و ديگر بزرگان اصحاب روايت كرده است . همگى بر ثقه بودن او اتفاق نظر دارند .
ابن ابى داود گويد : بعد از صحابه ، هيچ كس داناتر از ابو عاليه در علم قرائت نيست و پس از او به ترتيب سعيد بن جبير ، سدّى و ثورى قرار دارند . « 1 »
نسخهء بزرگى در تفسير ديده شده كه ابو جعفر رازى از ربيع بن انس از ابو العاليه و او از ابّى نقل مىكند . اهل سنت سند اين روايت را صحيح مىدانند . همچنين ابن جرير و ابن ابى حاتم از اين نسخه روايات زيادى نقل كردهاند و حاكم در مستدرك و احمد بن حنبل در مسند از آن نقل كردهاند . « 2 »
3 . محمد بن كعب قرظى
ابو حمزه محمد بن كعب قرظى ابتدا در كوفه و سپس در مدينه ساكن شد . در كتب تفسيرى شيعه و اهل سنت آرايى از او نقل كردهاند و كتابى در تفسير نيز براى وى ذكر شده است . « 3 » ايشان از امام على بن ابى طالب عليه السلام ، ابن مسعود ، ابن عباس و غيره روايت نقل مىكند ( البته همه اينها مرسل است ) و با واسطه از ابى بن كعب نيز روايت نقل كرده است . وى به وثاقت ، عدالت ، تقوا و كثرت نقل حديث و نيز تأويل قرآن مشهور است . عجلى ، ابن سعد و ابن حجر و غيره او را ثقه و عالم به قرآن و مرد صالح معرفى كردهاند . « 4 »
هامش
( 1 ) . ابن حجر عسقلانى ، تهذيب التهذيب ، ج 3 ، ص 284 - 286 ، به نقل از : محمد هادى معرفت ، التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 420 . ايشان وفات ابو العاليه را 93 ق مىداند .
( 2 ) . التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 125
( 3 ) . حاجى خليفه ، كشف الظنون ، ج 1 ، ص 475 ؛ ر . ك : تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 374 به بعد .
( 4 ) . ر . ك : همان ؛ التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 125 .