در برابر ديدگاه نخست ، علّامهء طباطبائى رحمه اللّه و آية اللّه معرفت ، تعبّد به اينگونه ، روايات را ، به دليل تفاوتى كه با روايات فقهى دارد ، ممكن ندانسته و در اين ميان ، علّامه رحمه اللّه قرآن را در رساندن معانى و مفاهيم خود بىنياز از روايت و هر چيز ديگر دانست و براى اين روايات ، تنها نقش آموزشى و تعليمى ، يا بيان جزئيّات احكام و داستانها و امور مربوط به معاد و عالم غيب دانستند ، و بهرهگيرى از اين روايات را پس از عرضه بر قرآن و احراز سازگارى آن با معارفش جايز شمردند . استاد معرفت نيز ، پس از انكار و ردّ امكان تعبّد در روايت غير قطعى در تفسير ، ارزيابى متنى و همان عرضهء محتواى روايت بر آيه را بهترين روش بهرهگيرى از اين روايات دانستند .
اكنون ، دربارهء اين اختلاف اقوال و ديدگاهها ، چند نكته شايان ذكر است :
نكتهء اوّل : چنين به نظر مىرسد كه اختلاف بر سر امكان يا عدم امكان تعبّد به روايت ظنّى و گمانآور در تفسير ، تنها ثمرهء علمى داشته باشد و ثمرهء عملى آن هيچ يا بسيار اندك است ، ازآنرو كه ، ثمرهء عملى اين اختلاف نظر ، تنها در روايات تفسيرى گمانآور آشكار مىشود ، كه اگر قول به امكان تعبّد را پذيرفتيم ، تعبّد به آن را در تفسير مىپذيريم و اگر قول به عدم امكان را اختيار كرديم ، در تفسير نمىتوان بدان متعبّد شد ، اين در حالى است كه شمار روايات تفسيرى از نوع ظنّى و گمانآور بسيار اندك است ، زيرا بسيارى از آن فاقد سند و يا داراى سند ضعيف و غير قابل اعتماد مىباشد و با اين وجود ، ظنّ و گمان هم حاصل نخواهد شد . دليل اين امر ، منابع تفاسير روايى است كه با مراجعه بدان ، سستى سند آن بسى آشكار مىباشد . بنابراين با اندك بودن روايات تفسيرى گمانآور ، ثمرهء بحث از امكان يا عدم امكان تعبّد به آن نيز اندك خواهد بود .
نكتهء دوّم : مسالهء ارزيابى محتوايى و متنى روايات تفسيرى كه از آن در اصطلاح روايات به « عرضهء احاديث بر قرآن و سنّت قطعى » ياد مىشود ، مورد توجّه طرفداران هر دو ديدگاه است چه اينكه اين نكته ، هم در سخن آية اللّه خويى رحمه اللّه و هم در گفتار علّامه و استاد معرفت وجود داشت . اين اشتراك نظر در عرضهء روايات بر خود قرآن ، گواه بر آن است كه مطمئنترين و سالمترين راه و روش بهرهگيرى از اين روايات ، همان ارزيابى متنى و بررسى مفهوم و مفاد روايات است ، به ويژه آنكه گفتيم ، شمار رواياتى كه داراى سند
آسيب شناسى و روش شناسى تفسير معصومان ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 61
مساهمون: على اكبر رستمى
ص٦١