شيخ انصارى رحمه اللّه ، پس از آن كه تمامى دليلهاى حجيّت خبر واحد را به گونهاى مبسوط به بحث مىگذارد آنگاه درباره شرط اعتبار خبر واحد مىنويسد :
« مفاد ادلهاى كه بر اعتبار خبر واحد ارائه شد ، آن است كه تنها به خبر واحدى بايد عمل كرد كه نسبت به مؤدّى و محتواى آن ، اطمينان و اعتماد پيدا شود ، كه از چنين خبرى در اصطلاح گذشتگان به خبر « صحيح » ياد مىشده . » « 1 »
چنان كه ملاحظه مىكنيم ، تعبير شيخ طوسى رحمه اللّه با شيخ انصارى رحمه اللّه دربارهء شروط اعتبار خبر واحد ، يكسان به نظر نمىرسد ، ليكن مىتوان حقيقت آن دو را يكى دانست ، چه اين كه خبر واحد ، اگر شروط مورد نظر شيخ طوسى رحمه اللّه را داشته باشد ، در آن صورت اطمينان و اعتماد مورد نظر شيخ انصارى رحمه اللّه را نيز به دنبال خواهد داشت .
2 - 1 - 3 - چگونگى حجيّت خبر واحد نزد اهل تسنّن
حجيّت و اعتبار مشروط خبر واحد ، نزد اهل تسنّن نيز امر پذيرفته شدهاى است به گونهاى كه بيشتر فقيهان آنان بر اين باورند كه ، تعبّد به خبر واحد ، نه تنها امكان عقلى دارد كه دليل شرعى نيز بر لزوم تعّبد بدان وجود دارد ، گرچه وجوب تعبّد عقلى بدان منتفى است .
ابو حامد غزّالى ( متوفاى 505 ق ) ، عالم نامور اهل سنّت در اينباره مىنويسد :
« الصّحيح الذى ذهب اليه الجماهير من سلف الأمة من الصحابة و التابعين و الفقهاء و المتكلمين أنّه لا يستحيل التعبّد بخبر الواحد عقلا و لا يجب التعبّد به عقلا و انّ التعّبد به واقع سمعا » « 2 »
« ديدگاه درست ، كه جمهور صحابه ، تابعان ، فقيهان و متكلمان نيز بر آن بودهاند ، آن است كه ، تعّبد به خبر واحد ، استحالهء عقلى ندارد ، و گرچه از نظر عقل ، تعبّد بدان واجب نيست ولى دليل شرعى بر تعبّد قائم است » .
هامش
( 1 ) . فرائد الاصول ، پيشين ، ص 174 .
( 2 ) . ابو حامد محمد بن محمد غزّالى ، المستصفى فى علم الاصول ، تصحيح و چاپ ، محمد عبد السلام عبد الشافى ، بيروت ، دار الكتب العلميّه 1417 ق ، ص 117