دو تن از عالمان ياد شده را گزارش مىكنيم :
الف - شيخ طوسى رحمه اللّه ، پس از بيان ديدگاه خود مبنى بر حجيّت خبر واحدى كه راوى آن شيعه ، قابل اعتماد و استوار در نقل باشد ، دليل آن را چنين مىنويسد :
« دليل اعتبار خبر واحد ، اجماع شيعه است ، زيرا اينجانب خود آنان را اينگونه يافتم كه در عمل به رواياتى كه در اصول و مصنّفات يك ديگر گردآمده ترديد روا نداشته ، بلكه جملگى آنان به روايات يكديگر عمل مىكنند و يكديگر را در عمل بدان نكوهش نمىكنند . » « 1 »
ب - ابن طاووس رحمه اللّه در مقام نقل اجماع شيعه بر اعتبار خبر واحد ، تا آنجا پيش ميرود كه سيد مرتضى رحمه اللّه را نيز در شمار عاملان به خبر واحد قرار داده ، چه اين كه به رغم انتساب قول عدم حجيّت خبر واحد به وى ، عملا به خبر واحد اعتماد كرده ، ازاينرو مىنويسد :
« آنان كه از تاريخ و گزارشات تاريخى آگاهى دارند و رفتار چهرههاى معتبر علمى را ديدهاند ، اين حقيقت را مىيابند كه مسلمانان ، از جمله سيّد مرتضى رحمه اللّه و ديگر دانشمندان پيشين شيعه ، به خبر واحد عمل مىكردهاند ، و اين واقعيتى است كه اهل علم در آن ترديد ندارند . » « 2 »
تا كنون حاصل ديدگاه شيعه ، بر اساس گزارش شيخ انصارى رحمه اللّه آن شد كه حجيّت و اعتبار خبر واحد نزد شيعه با هر دو نوع اجماع محصل و منقول ثابت شده است و انتساب ديدگاه عدم حجيّت به برخى از عالمان متقدم شيعه خللى بر اجماع وارد نمىسازد .
با اين حال ، با توجه به آنچه كه از سيد بن طاووس رحمه اللّه دربارهء سيد مرتضى گفته شد كه او به رغم معتبر ندانستن خبر واحد ، در مقام عمل بدان اعتماد كرده ، شيخ انصارى رحمه اللّه نيز با ارائه توجيهاتى دربارهء ناسازگارى عمل سيد مرتضى رحمه اللّه با ديدگاه وى ، اين نكته را به اثبات رسانده است كه انتساب قول عدم اعتبار خبر واحد به سيد مرتضى نادرست است و او نيز بسان ساير عالمان شيعه ، خبر واحد را حجّت مىدانسته ، ازاينرو ، ديدگاه او با ديدگاه
هامش
( 1 ) . همان ، ص 145 .
( 2 ) . همان ، ص 157 .