4 - 6 - تفسير واژگانى :
شمارى از روايات تفسيرى معصومان عليهم السّلام ، به شكلى است كه در تبيين آيات ، تنها واژگان يا برخى از واژگان آيه را معنى نموده و از اين حدّ فراتر نرفته است ، اين روش غالبا در مواردى به كار رفته است كه ظاهر آيه ، روشن به نظر آمده و گويى مخاطب نيازى به توضيح بيشتر نداشته بلكه با بيان معنى و مفهوم واژگان دشوار نماى آن ، مفهوم آيه برايش براى او آشكار مىشده است .
بيان معناى يك واژه نيز ، گاهى در حدّ ياد كرد واژهاى مرادف با واژهء مورد نظر و آسانتر از آنان انجام گرفته و در مواردى هم با بيان معناى واژهء دشوارنما و افزودن برخى توضيحات تكميلى مربوط به جزئيّات معنايى آن ، صورت پذيرفته است .
اينگونه روايات را مىتوان در همان حدّ « ترجمه » يا « ترجمه و توضيح » بشمار آورد .
نمونههايى از آن را در مثالهايى كه در پيش رو داريم مىبينيم .
نمونهء اوّل : دربارهء واژهء « الرّفث » ، كه در آيهء شريفهء
أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى نِسائِكُمْ . . .
« 1 » آمده است ، از على عليه السّلام روايت شده : « الرّفث المجامعة » . « 2 »
در اين روايت ، چنانكه مىبينيم ، امام عليه السّلام تنها با آوردن واژهء « المجامعة » بدون هيچ توضيح ديگرى ، مراد از « رفث » را بيان فرموده است . « 3 »
ناگفته نماند كه كاربرد واژهء « رفث » ، آنگونه كه راغب مىگويد ، اختصاصى به « مجامعه » ندارد ، زيرا اين واژه ، شامل هر نوع عمل زناشويى ، اعمّ از جماع و مقدّمات آن مىشود ، و بنابراين ، مىتوان گفت كه امام عليه السّلام با بيان يكى از افراد واژهء « رفث » ، كه در آيه مورد نظر است ، مراد آن را تعيين نموده است .
نمونهء دوّم : از امام صادق عليه السّلام ، روايت شده كه دربارهء واژهء « فتنه » كه در آيهء شريفهء
وَ ما
هامش
( 1 ) . بقره : 2 / 187 .
( 2 ) . الشيخ عبد العلى الحويزى ، تفسير نور الثقلين ، پيشين ، ج 1 ، ص 172 ، حديث 595 .
( 3 ) . حسين بن محمد ، الراغب الاصفهانى ، المفردات فى غريب القرآن ، تحقيق : محمّد سيّد كيلانى ، بيروت ، دارالمعرفة ، ص 199 ، بىتا .