توسط امام عليه السّلام صورت گرفت ، از باب تفسير تطبيقى و مصداقى تلقى مىشود ، به اين معنى كه امام عليه السّلام آشكارترين مصادق را بيان فرمود .
آنچه از اين موارد نتيجه مىگيريم اين است كه در بيان مصاديق آيات نيز بايد به گونهاى روشمند و در چارچوب تفسير قرآن به قرآن عمل كرد ، پيداست كه اين امر ، مانع آن خواهد شد تا ذوق و سليقههاى فردى و شخصى در تطبيق مفاهيم آيات بر مصاديق خارجى راه يابد و ازاينرو بر اطمينان و استوارى تفسير ، افزوده خواهد شد .
نمونه سوم : طبق روايت ذيل ، از عالم اهل البيت ، امام رضا عليه السّلام دربارهء معناى « ختم بر قلوب » در آيهء
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ . . .
« 1 » پرسيده شده و امام عليه السّلام در پاسخ به آن ، با يادآورى آيهاى ديگر ، فرمودند :
الختم هو الطّبع على قلوب الكفّار عقوبة على كفرهم
، كما قال اللّه - عز و جلّ -
بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا
« 2 »
« ختم بر قلوب كفار ، به معناى آن است كه ، به دليل كفرورزى و انكار كافران ، گويى بر دلهاى آنان مهرى زده شده و بسته شده است ، به گونهاى كه ايمان به خداوند ، به دلهايشان راه ندارد » .
چنان كه مىبينيم ، امام عليه السّلام اين معنى و تفسير را به كمك آيهء 155 سورهء مباركهء « نساء » بيان فرمودند ، در اين تفسير ، گرچه معناى واژگان آيه ، يعنى ، « ختم ، قلوب ، كفار و . . . » روشن است و نيازى به توضيح و تفسير ندارند ولى چنان كه پيداست ، آنچه براى پرسش كننده روشن نبوده ، تعبير و اصطلاح « ختم بر قلوب » بوده است ، كه امام عليه السّلام به كمك قرآن و به خوبى ، معناى آن را تبيين فرمود .
نمونهء چهارم : در روايتى ، از امام عسكرى عليه السّلام و ايشان از علىّ بن ابى طالب عليه السّلام نقل مىكنند كه در تفسير واژهء « الضّالّين » در آيهء
. . . . غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ
« 3 » فرمودند : ضالّين كسانى هستند كه خداوند دربارهء آنها فرمود :
قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا كَثِيراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ
هامش
( 1 ) . بقره : 2 / 7 ،
( 2 ) . نساء : 4 / 155 ، « خداوند به سبب كفرشان بر دلهايشان مهر نهاد كه جز اندكى ايمان نمىآوردند » .
( 3 ) . حمد : 1 / 7