آمده بود ، استناد كردند و اين از نمونههاى روشن تفسير قرآن به قرآن است كه در هر دو مورد ، واژه « ظلم » در آيهء مفسّر و مفسّر آمده بود و پيوند آن دو كاملا آشكار بود .
نمونه دوم : از على بن ابى طالب عليه السّلام روايت شده كه دربارهء « نعمت داده شدهگان » در آيهء شريفه
صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
« 1 » فرمود : « أى ، قولوا : اهدنا صراط الذين أنعمت عليهم بالتوفيق لدينك و طاعتك و هم الّذين قال اللّه - عز و جل -
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً
« 2 » »
« معناى اين جمله كه « خداوندا ، ما را به راه نعمت داده شدهگان هدايت كن » آن است كه ؛ ما را به راه آنانى هدايت كن كه اين نعمت را به آنها دادى تا توفيق ديندارى و اطاعت تو را داشته باشند ، و ايشان همانهايى هستند كه خداوند دربارهء ايشان فرمود : و كسى كه خدا و پيامبر را اطاعت كند ، ( روز رستاخيز ) همنشين كسانى خواهد بود كه خداوند نعمت خود را بر آنان تمام كرده ، و آنها عبارتند از پيامبر ، صديقان ، شهدا و صالحان ، كه همهء آنان همراهان خوبى هستند . »
در اين روايات ، چنان كه ديديم ، امام عليه السّلام ، مراد از نعمت دادهشدگان در سوره « حمد » را به كمك آيهء 69 سوره « نساء » ، انبياء ، صديقين ، شهيدان و صالحان دانست و در هر دو آيه مفسّر و مفسّر ، تعبير « نعمت دادهشدگان » آمده بود .
نكتهء ديگر آن است كه ، با دقتى در اين حديث و دو حديثى كه در نمونه اوّل نقل شده ، مىبينيم كه در هر سه مورد ، مصاديق يا آشكارترين مصاديق آيهء مفسّر به كمك آيهاى ديگر ( مفسّر ) بيان شده است . زيرا در دو حديث نمونهء اول ، كه واژه « ظلم » به « شرك » تفسير شده ، اين امر آشكار است كه ، ظلم دامنهاى گسترده دارد و مىتواند افراد فراوان و بىشمارى داشته باشد و شرك از نمونههاى آشكار و روشن ظلم مىباشد . در حديث ياد شده در نمونه دوم نيز اين امر آشكار است كه « نعمت داده شدگان » داراى افراد ، گروها و انواع گوناگون مىباشد ، ازاينرو ، تفسير آن به انبياء ، صديقين ، شهداء و صالحان ، كه
هامش
( 1 ) . حمد : 1 / 7 .
( 2 ) . نساء : 4 / 69 ، شيخ صدوق ، معانى الأخبار ، تصحيح : على اكبر غفارى ، قم ، جامعه مدرسين ، 1361 ش ، ص 36 و حويزى نور الثقلين ، پيشين ، ج 1 ، 515 ، حديث 393 .