و شاگردان برجسته و نامى صادقين عليهما السّلام دربارهء آيه شريفه :
وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ
« 1 » ، از امام باقر عليه السّلام پرسيدند كه ؛ چگونه حكم به وجوب قصر در نماز مسافر مىشود حال آن كه عبارت :
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ
ظهور در الزام ندارد ؟
امام عليه السّلام در پاسخ به پرسش آنان ، به آيه شريفه
. . . فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما . . .
« 2 » استناد نمود ، و فرمود : همان گونه كه مقصود از عبارت « لا جناح » در آيهء مربوط به حج ، وجوب طواف است نه جواز آن ، در آيهء قصر نماز نيز مراد از عبارت « ليس عليكم جناح » ، وجوب قصر مىباشد » . « 3 »
در اين روايت ، گرچه امام عليه السّلام بر چگونگى دلالت « ليس عليكم جناح » بر وجوب قصر ، به آيهء مربوط به طواف استناد كردند ، ولى چگونگى دلالت « لا جناح عليكم » بر وجوب طواف ، بدون ملاحظه شأن نزول آن روشن نمىباشد و از آنجا كه امام عليه السّلام از شأن نزول آن آگاه بود ، و دلالت آن بر وجوب برايش روشن بوده ، بدان استناد كرده است .
4 - 3 - 4 - تفسير قرآن به قرآن نزد صحابه و تابعان :
بررسى نمونههايى از گفتههاى تفسيرى صحابه و تابعان ، نشان مىدهد كه ، روش « تفسير قرآن به قرآن » ، مورد توجّه آنان نيز بوده است ، اين امر به ويژه در سخنان تفسيرى عدّهاى از آنان كه در شمار شاگردان اهل بيت عليهم السّلام و ارادتمندان آن خاندان بودهاند ، نمايانتر است كه مىتوان آن را نشانهء ديگرى از اهميّت جايگاه اين روش تفسيرى نزد معصومان عليهم السّلام بشمار آورد كه آنان نيز ، اين روش را به پيروان و شاگردان خود ياد دادهاند .
نمونههايى چند از اين حقيقت را در ادامهء اين گفتار مىبينيم :
الف : عبد اللّه بن عبّاس ، پسر عمو و صحابى گرانقدر و شريف پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم كه اين توفيق
هامش
( 1 ) . جلال الدين سيوطى ، الإتقان فى علوم القرآن ، پيشين ، ج 4 ، ص 265 .
( 2 ) . بقره : 2 / 158 ، « چون كسى حج يا عمره بگذارد ، بر او گناهى نيست كه بين آن دو [ صفا و مروه ] را بپمايد » .
( 3 ) . عياشى ، تفسير ، پيشين ، 1 ، 298 و مولى محسن كاشانى ، تفسير صافى ، پيشين ، 1 / 492 و محمد بن حسن حر عاملى ، وسائل الشيعه ، تحقيق ربّانى شيرازى ، ج 5 ، چاپ پنجم بيروت ، دار احياء التراث العربى ، 1403 ق ، ص 538 .