سَفاهَةٍ . . .
« 1 » ، زيرا تضليل و تسفيه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلّم يعنى ، اسناد ضلالت و گمراهى و نيز اسناد سفاهت و بىخردى به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلّم علامت ضلالت و نشانهء گمراهى اسناد دهندگان خواهد بود و علّت چنين اسناد كاذبانه و گمراهانه در آن آيات بازگو نشد ، ليكن در آيات ديگر ، علّت چنين نسبتى بيان شد و آن كورى باطنى كافران است ، زيرا نابينا از راه دور مىافتد و گمراه مىشود و كذب ادّعاى ديدن او معلوم خواهد شد
إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً عَمِينَ
« 2 »
همين كوردلى علّت همهء رذايل ياد شده است ، چنانكه همين نابينايى ، سبب عدم رؤيت شيطان و گروه شيطنت پيشه و وسوسهآموز و دسيسهساز و فتنهانگيز اوست .
إِنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ
« 3 » و سرّ نديدن شيطان آن است كه وسوسهء او در صدر است ، پس لازم است چشم دل باز و بينا باشد تا وسوسه و وسوسهگر را ببيند :
يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ
« 4 » . ولى اگر چشم دل كور بود ، علّت نديدن وسوسه و وسوسهگر مشخّص مىشود :
فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
« 5 »
قسم پنجم : گاهى آياتى كه با يكديگر تفسير مىشود ، هيچگونه اشتراكى در واژهها با هم ندارد تا به رهنمود معجمها بتوان آيات مناسب را گردآورى كرد ، بلكه فقط پيوند معنوى با همديگر دارد ، نظير عنوان « أب » و عنوان « والد » ، چون عنوان « اب » گرچه بر پدر اطلاق مىشود ، ليكن اطلاق آن بر غير پدر مانند « عمو » هم در قرآن آمده است ، نظير
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ
« 6 »
زيرا در اين آيه ، يكى از پدران حضرت يعقوب ، جناب اسماعيل شمرده شده ، با اين كه حضرت اسماعيل ، عموى جناب يعقوب فرزند اسحاق بود ، نه پدر وى . بنابراين ، عنوان
هامش
( 1 ) . اعراف 7 / 66 .
( 2 ) . اعراف : 7 / 64 .
( 3 ) . اعراف : 7 / 27 .
( 4 ) . ناس : 114 / 5 .
( 5 ) . حج : 22 / 46 .
( 6 ) . بقره : 2 / 133 .