فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — صفحة 279

اين مطلب مفصّل ، در بحث حادث شرح داده شده است براى توضيح بدان جا مراجعه شود و اينجا ، تنها به نقل عبارتى از شيخ - ره - در اين مورد ، بسنده مىكنم : « . . . و چون كه اوّل - جلّ و على - منزّه است از تغيّر و تبدّل اگر نه حركات افلاك بودى هرگز هيچ حادث نبودى در عالم ما . . . » . « 1 » ك ) اصوات افلاك : در بحث ابصار و صوت ، گفته شد كه به نظر شيخ - ره - قواى ظاهرى و باطنى انسانها تنها ، آلات و شرايط مدركات اين قوا هستند و مدرك واقعى همان نفس ناطقه است . در اينجا هم وضع همان گونه است : افلاك كه موجوداتى حىّ ناطق هستند بايد داراى قواى مدركه باشند و شيخ ، حتى داشتن قوّه تخيّل را براى افلاك ضرورى مىداند تا بتوانند حركات جزئى و مسافتهاى بعدى را تحديد كنند . امّا از آنجا كه آنها موجوداتى عالى هستند . براى ادراك با اين قوا ، نيازمند داشتن اعضا و شرايط لازم براى ما نيستند ، زيرا اين اعضا و آلات و شرايط نسبت به ذات عوالى افلاك اخس‌ّاند و بر مبناى قاعدهء « امكان اشرف » اولا وجود وضعى اشرف از وضع ما ، ممكن است ، ثانيا عالى ، نبايد نيازمند سافل و اخسّ از خود باشد ، پس آنها بدون گوش و هوا ، مىشنوند و بدون چشم و نور ، مىبينند و بدون زبان و حنجره و ساير ابزار و شرايط مىسرايند و . . . : « . . . للافلاك اصوات غير معلّلة بما عندنا ، فانّا بيّنا انّ الصّوت غير تموّج الهواء . . . فيجوز فى الافلاك اصوات و نغمات غير مشروط بالهواء و المصاكّة . . . و للافلاك سمع غير مشروط بالأذن و بصر غير مشروط بالعين و شمّ غير مشروط بالأنف و هو الامكان الاشرف فيحب بها . . . » . « 2 »