« و الفساد ، تبدّل بالكليّة . . . » . ( حكمة الاشراق ، ص 199 ) « . . . و چون صورتى برود و صورتى ديگر حاصل شود آن را كون و فساد خوانند ، فساد نسبت با آنچه رفته است و كون ، به نسبت با آنچه آمده است . . . » . ( مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ پرتونامه ، ص 20 ) اصطلاح « فساد » ، در فلسفه ، غالبا با اصطلاح « كون » ، همراه است و از عوارض مركّبات عنصرى است و عبارت است از ، از بين رفتن صورت عناصر بر اثر تزاحم و تضادّى كه در آنها موجود است . توضيح اينكه طبق رأى حكما ، عالم مادّى داراى دو نوع جرم ( جسم ) است : جرم اثيرى ، جرم عنصرى ؛ از جرم اثيرى در جاى خود بحث خواهد شد ، امّا جرم عنصرى جرمى است كه داراى مادّهء اوليّهء غير محسوسى است كه مشترك بين همهء عناصر است ؛ اين مادهء اوليّهء را حكماى مشّاء « هيولى » مىگويند . اين هيولاى غير محسوس وقتى تحقّق خارجى پيدا مىكند كه به وضع خاصّى در آيد ، اين وضع خاصّ عارض بر هيولى را « صورت » مىنامند ؛ با عروض و حلول صورت ، در هيولى ، « عنصر » ، به وجود مىآيد . هر « صورت » با وضع خاصّى كه دارد مقتضى كيفيّات خاصّى است . اين صورت و كيفيّات خاصّ ، موجب به وجود آمدن عناصر مختلفى شده‌اند . به نظر اين حكما ، در عالم تحت فلك قمر ، چهار عنصر وجود دارد كه عبارت‌اند از : خاك و آب و هوا و آتش . « 1 » پس هر عنصر متشكّل از سه چيز است : هيولى ، صورت و كيفيّات از اين سه چيز ،