در امثال پيامبران آمده است كه : « انّ لكلّ شىء ملكا » اى هر چيزى را فرشتهاى است . . . » .
( مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ الواح عمادى ، ص 162 ) چيزى كه در متن فوق كه اختصارى از متن مفصّلترى است ، جالب توجّه است ، اين است كه شيخ - ره - بر مبناى ذوق اشراقى و نيز اعتقادى كه به عالم مثل نوريّهء ثابته و اصحاب اصنام دارد ، عالم ملك ( عالم اجسام ) را ظلّ و صنم عالم ملكوت ( عالم عقول - عالم انوار ) دانسته كه هر دو در قهر و سلطهء انوار قاهره اعلون و مخصوصا ، نور اقرب ، هستند .
و نيز با استشهاد به عبارتى كه به عنوان كلام و امثال پيامبران آورده است ، تطبيقى بين اصطلاحات فلسفى و دينى به عمل آورده و گفته كه آنچه را در فلسفه ، عقل يا نور مىگويند ، در واقع همان ملايكه ، در اصطلاح اديان است .
و باز در كتاب الواح عمادى فارسى ، صفحهء 161 - كه درياى ذخارى از حكمت و معرفت است و از امواج لطيف عبارات و جملات آنكه جا به جا با آيات قرآنى و احاديث نبوى تلفيق و تأليف يافته نسيم فرحبخش تألّه و ذوق و عشق و عرفان به مشام جان انسان مىرسد - در ضمن بحثى شيوا از نظام متقن آفرينش و ترتيب و تنسيق بديع آن اشارهاى ضمنى به همين باور فلسفى دارد ، مىفرمايد :
« . . . بنگر كه چون است نسبت بدن با مجموع عنصرى و چه نسبت دارد عالم عنصرى با عالم اثيرى ، زيرا كه كمترين ستاره از ثوابت بزرگتر از جملهء زمين است به بارها و بنگر كه اجرام چون مقهورند در زير شعاع عقول ، و عقول چون مقهورند در حيّز قهر نور عقل اوّل ، و نور عقل اوّل در [ مهر ] نور قيّوميّت و شعاع قدسيّت است . . . چنان كه در تنزيل است :
« وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ »
آيتى ديگر
« يَخافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ »
« 1 » اشارت است بدان چه بر ايشان مىافتد از هيبت و حضور حضرت - تعالى - در محلّ بلند الهى و
« يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ »
يعنى ايشان وسائط فضل الهىاند و آيتى ديگر :
« وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً . . . »
. « 2 » در واقع شيخ - رحمه اللّه - با استشهاد به آيات قرآن و با بيانى عرفانى ، همان
هامش
( 1 ) سورهء 16 ( النحل ) ، آيهء 52 .
( 2 ) سوره 6 ( الانعام ) آيهء 61 .