فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — صفحة 240

بدين ترتيب كه اولا اساس عالم هستى را بر دو ركن نور و ظلمت قرار داده‌اند ، كه نور همان عالم ماوراى مادّه است و ظلمت هم عالم مادّه است ولى در بين اين دو عالم قائل به عالم ديگرى هستند كه نه كاملا مادّى است و نه كاملا غير مادّى ، بلكه برزخى « 1 » است متشكل از ويژگىهاى اين دو عالم ، كه آن را عالم مثال يا عالم صور معلّقه ناميده‌اند . « عالم مثال ، عالمى است كه موجودات آن مقدار و شكل دارند ، امّا مادّه ندارند ، با اين توضيح كه : عالم غير مادّى ، مجرّد است از مادّه و مقدار هر دو ، و عالم مادّى ، متلبّس است به مادّه و مقدار ، هر دو ، و اين عالم ، مجرّد است از مادّه و متلبّس است به مقدار ، يعنى چيزهايى هستند مثل صور خيال ، با اين تفاوت كه صور خيال ، تنها در ذهن وجود دارند امّا اين صور مثالى ، در خارج ذهن متحقق‌اند » . « 2 » پس در اين مكتب ، قائل به سه عالم اصلى هستند : عالم مجرّدات محض ، عالم مادّيات محض و عالمى حد واسط بين اين دو عالم . عالم مجرّدات محض هم خود به دو عالم انوار قاهره و انوار مدبّره تقسيم مىشود . و عالم ماديات محض نيز ، دو قسمت است ؛ پس با اين حساب تعداد عالمهاى اصلى و فرعى ، در اين مكتب به پنج عالم مىرسد و اگر دو سلسلهء طولى و عرضى انوار قاهره را هم به حساب بياوريم ، در واقع ، طبق اين نظريّه ، ما با شش عالم نسبتا مجزّا از هم روبرو هستيم كه از اين شش عالم ، دو عالم انوار قاهرهء عرضى كه به ارباب انواع يا اصحاب طلسمات موسوم‌اند و عالم مثال ، از اختصاصات مكتب اشراق و از مهم‌ترين و مشهورترين ويژگىهاى آن محسوب مىشوند . اين عالم ( مثال ) طبق آنچه شارحين حكمة الاشراق گفته‌اند ، نمودار تمام عيارى از هر دو عالم انوار و اجرام است ، يعنى ، هم شبح همهء مجرّدات عالم انوار و عقول و هم شبح تمام كائنات عوالم اثير و عناصر : از مركّبات و معادن و نبات و حيوان و انسان و آسمانها و ستارگان و حتى شبح مقدارى حركات و سكنات هيأت و روايح و غيره ، در آن موجود است .