القائم ضوء منه . . . » . « 1 » از اين مرحله به بعد است كه ديدگاهها مختلف مىشود . بنا بر نظريه مشّائيان تا عقل دهم و فلك نهم و نفس نهم ، صدور همزمان عقول و افلاك و نفوس ادامه دارد و بعد از عقل دهم ( عقل فعال ) و فلك نهم ( فلك قمر ) نوبت ظهور عالم عناصر مىرسد ، امّا بنا بر نظر شيخ اشراق ، اولا نبايد تعداد عقول محدود به اين ده عدد باشد ، ثانيا افلاك كه نوعى اجساماند ، نبايد پا به پاى عقول و هم رديف با آنها صادر شوند ، بلكه ابتدا دو سلسله انوار فراوان به وجود مىآيند كه يك سلسلهء آن ، كه از نور اقرب شروع مىشود سلسلهاى طولى مترتّب از هم ديگرند و انوار امّهات يا « انوار قواهر اعلون » ناميده مىشوند و سلسلهء دوم كه به منزلهء فروع اين امهاتاند ، سلسلهاى عرضى از انوار قواهرند كه « اصحاب اصنام » يا ارباب انواعاند و از اين اصحاب اصنام يا انوار عرضى فرعى است كه به اعتبار جهات فقر و ظلمتشان نسبت به انوار اعلون و نور الانوار ، اجسام اثيرى ( افلاك و كرات ) و اجسام عنصرى صادر مىگردند و انواع مختلف مثالى و اثيرى و عنصرى به وجود مىآيند و از جهات عالى نورى اين انوار هم انوار مدبّره ( نفوس ناطقه غير ناطقه ) موجودات زندهء اثيرى و عنصرى حاصل مىشوند . ( براى توضيح بيشتر به بحث ارباب انواع ( ربّ النّوع ) رجوع شود ) .
فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — صفحة 218
مساهمون: سيد محمد خالد غفارى
ص٢١٨
« و صدا ، انعكاس آواز است از جاى بلندى كه مصادم آواز شود . . . » .
( مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ پرتونامه ، ص 28 )
« الصّدق : و هو موافقة الآلة المعبّرة ، للضّمير ، بحيث يتوافقان ايجابا و سلبا ، و صدقهما هو موافقتهما للامر فى نفسه و يوازيه الكذب . . . » .
( سه رساله ، كلمة التّصوف ، صص 118 ، 119 ) در مورد تعريف دقيق « صدق و كذب » سه عقيدهء مختلف وجود دارد :
هامش
( 1 ) حكمة الاشراق ، ص 133 .