تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — صفحة 209

مساهمون:

ص٢٠٩

ش

شجاعت :

« . . . و شجاعت توسط قوّه غضبى است در آنچه از او خشم گيرند و نگيرند بر نسق راى راست ؛ و آن در ميان دو خلق مذموم است چون تهوّر و بد دلى » . ( مجموعهء مصنّفات ، ج 3 ؛ پرتونامه ، ص 68 ) قواى حيوان را به دو قوهء اصلى : ادراكى و حركتى « 1 » تقسيم كرده‌اند ، قوّهء حركتى نيز دو نوع است : قوّهء شهوى و قوهء غضبى . قوهء ادراكى هم اقسامى دارد ، عالىترين آن ادراك عقلى است كه ويژه انسان است ؛ عقل هم به دو قسمت نظرى و عملى منقسم مىشود ، كه هر كدام كمالى دارند ؛ كمال عقل عملى ، آن است كه بر بدن استيلا يابد و خلق عدالت در او به وجود آمده باشد ، يعنى در استعمال قواى شهوى و غضبى طريق اعتدال را به كار گيرد ؛ قوهء شهوى براى جذب ملايمات است و قوهء غضبى براى دفع ناملايمات ؛ اين قوّه ممكن است به طرف افراط متمايل شود كه تهوّر است و يا به جانب تفريط بگرايد كه جبن و بد دلى است و يا بر صراط مستقيم فضيلت و عدالت پيش رود كه شجاعت است ، پس « شجاعت » ، يعنى عدالت در قوّهء غضبى .

شجرهء مباركه :

« . . . قوهء فكر چون مشغول شود به امور روحانى و روى به معارف حقيقى آرد او شجرهء مباركه است ، زيرا كه همچنانكه درخت را شاخهاست و ميوه‌ها ، فكر را نيز شاخهاست و آن انواع افكار است كه بدان ميوهء نور يقين رسد ، چنان كه در قرآن آمد :
« الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ
هامش
( 1 ) قوهء حركتى را قوهء شوقى و قوهء نزوعى نيز گفته‌اند .