پنج رساله ( فارسى ) — صفحة 44

باشد ، بواحديّت بهتر « 1 » است از واحدى كه بحسّ منقسم آيد . وأيضا واحدى كه بالقوّه منقسم باشد بهتر است از واحدى كه بالفعل باشد ، اگر چه أو را وحدت جامعه بوده باشد ، ونيز از واحدى كه بالفعل منقسم باشد ، وأو را جهت جامعه هم نباشد ، بلكه وحدتش ناشى از انتساب بمبدإ باشد . پس چون ثابت شد كه وحدت « 2 » قابل شدت وضعف است وبر ما تحت خود مقول مىشود بسبيل تشكيك ، كاملترين « 3 » وحدت آنست كه ما فوق آن بهيچ گونه وحدت متصور نگردد ، والّا در غايت ونهايت وحدت نيست ، واحديّتش بقياس چيزى ديگر است ، نه أحد مطلق است . پس حضرت حق سبحانه ميفرمايند أحد ، دلالت كامل دارد « 4 » بر اينكه من جميع الوجوه واحدند . زيرا در آن مقام راه كثرت بكلّى مسدود است ، كه نه كثرت معنوي موجود است كه بمقوّمات از أجناس وفصول حاصل آيد ، ونه كثرت اجزاى عقليّه متصور است ، مثل مادة وصورت واعراض وابعاض وأعضاء واشكال وألوان وساير وجوه عقليّهء تشبيه كه بدانها بنيان وحدت كامله وبساطت حقّه متزلزل آيد . پس اگر كسى سؤال نمايد كه مدّعيان « 5 » اين مسائل كلا در زير اين لفظ واحد اندراج دارند ، لكن برهاني ضرور است تا مطلب بحصول آيد ،