« 1 » الآية .

« 2 » . چون از بيان واردات مشتمل بر مناهج عمليه فارغ شد ، شروع كرد در بيان واردات مشتمل بر مناهج علميه و عمليه . قوله : عهد اللّه الى القرون أن « 3 » يجيبوا الدّاعى و يعتزلوا . . . من الاحزاب قبل أن يثقلهم « 4 » غاشية يوم القيامة « 5 » . مراد از « داعى » نبى و امام است و مراد از « احزاب » جنود شيطان است كه عبارت از خواهش لذات جسمانيه است . و مراد از « قيامة » [ قيامت ] صغرى است كه عبارت از وقت انفصال روح است از قالب . و ملخص كلام اين است كه حق تعالى عهد گرفته است از نفوس انسانيه ، در روز ازل ، كه متابعت اقوال انبيا نموده ، از اتباع هوا دست بدارند . كما قال اللّه تعالى :

« 6 » و قال عز و جل :

« 7 » الآيه . و چون عذاب در آخرت به قدر تعلق به دنيا است ، به قدر حصول لذات جسمانيه است . بنا بر آن اعتدال « احزاب » شيطان از جمله شرايط بزرگ طريق حق است . قوله : و كم من قرن عصوا رسالات ربّهم . فأخذهم قهره بطمس ادبارهم ، فانقلبوا الى مصرع السّواء . . . و يتمنّون الرجعى . « 8 » يعنى و خلق كثير از قرون ماضيه و امم سابقه عصيان امر حق تعالى نموده تكذيب كردند انبيا را و به شومى كفر و معصيت به قهر الهى گرفتار شدند . و آثار ايشان از عالم برافتاد . و برگشتند با قبح وجود ، يعنى معاد ايشان به صور كريهه واقع شد . و چون آن صور قبيحهء كريهه را مشاهده نمودند سمتى رجوع به دنيا كردند تا شايد تلافى آن اعمال سابقه توانند كرد .