انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة مقدمه 25

بيان مىكند : « انّ ارسطو يرى أنّ الابصار انمّا تكون بانفعال من البصر . « 1 » » ؛ و رأى افلاطون را : « و افلاطون يرى أنّ الابصار انمّا تكون بخروج شىء من البصر و ملاقاته المبصر « 2 » . » ، مىداند . فارابى معتقد است كه پيروان ارسطو و افلاطون نتوانستند به معنى اصلى گفتار آن دو فيلسوف پى ببرند و در نتيجه هر دسته آراء گروه ديگرى را با تعصب نگريسته و تحريف كردند . پيروان ارسطو لفظ « خروج » را بدرستى درك نكرده و پنداشتند كه مقصود او خروج شىء جسمانى بوده است ، ( اين رأى البته نظر اصحاب تعاليم مانند اقليدس ، و غيره ، است كه گمان مىبردند ابصار در نتيجهء خروج شىءاى مخروطى از چشم و تلاقى آن با شىء مرئى مىباشد . ) ، و چنين استدلال مىكردند كه شىءاى كه از چشم خارج مىشود يا هواست ، يا ضوء ، يا آتش ، و در هر سه حال دلايلى بر رد آن آوردند « 3 » . فارابى خود معتقد است كه هر دو دسته ، به علت تعصب ، پى به اصل مسأله نبردند و در نيافتند كه افلاطون مقصودش خروج شىء از مكان نبوده و همچنين منظور ارسطو از انفعال ، استحالت يا تغيير در كيفيّت نبوده است . در حقيقت فارابى بر اساس نظريات ارسطو و افلاطون نظريّه جديدى را در ابصار ارائه مىكند ، مبتنى بر دو حركت يكى در باصر و يكى در مبصر . نظريهء ابصار سهروردى از نظرياتى كه ذكر كرديم كاملتر است و يكى از جامع‌ترين نظرياتى است كه تا كنون در باب اين مسأله عنوان شده . در فلسفهء اشراق مبانى ابصار صرفاً