انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 103

« 1 » چه مراد از رعد نور قاهر است كه علّت فاعليهء نور عرضى است - كه موجب وجود رعد است - و وجه تخصيص تسبيح به رعد اين است كه چون عوام خلايق به غير از تسبيح لسانى چيز ديگر نمىدانند و از كائنات و حوادث ديگر كه در جوّ پيدا مىشود صوت ظاهر نمىشود ، بنا بر آن فرموده است كه رعد تسبيح مىكند ، يعنى رعد و امثال او از كائنات جوّ ، زيرا كه علّت فاعليهء جميع حوادث انوار قاهرهء عقليه است كه شارع ، عليه السلام ، از آن انوار به لفظ ملائكه تعبير فرموده است . [ قوله ] : و قد ينفصل الدّخان نارا ، [ [ لمانع . . . فيشتعل ] ] « 2 » و كان منه الصّواعق و غيرها . « 3 » [ [ يعنى بعضى اوقات از دخان ذى دهنية كثيف متصاعد كه از سحاب نزول مىكند به ارض ، به سبب منع نمودن امر مانع از تصاعد و وجود ثقل در مادّه آن دخان ، حاصل مىشود صواعق و شهب و ذواتات الاذناب و امثال آن ، زيرا كه اگر آن دخان به غايت كثيف بوده باشد و در كرهء ناريّه ، سوخته ، به ارض مىرسد آن را صاعقه مىگويند . و صاعقه دو قسم است : يكى آن كه در غايت احتراق بوده باشد ، حتى كه به هر كدام از مركبات كه برسد او را بسوزد ، چنانچه بعضى اوقات حيوانات بحرى را نيز هلاك مىكند و كوه را پاره پاره مىكند ؛ و دويم آن كه در غايت احتراق نبوده باشد و آن صاعقه بعضى اشياء را سياه مىگرداند ، چنانچه به تجربه رسيده است كه طلا و نقره را مانند آهن سياه مىكند و بعضى از نباتات را مىسوزد و بعضى از حيوانات را هلاك مىگرداند ، و اگر آن دخان به غايت كثيف و ثقيل نباشد « 4 » به سرعت متلطّف شده ، منقلب مىشود به نار به سبب لطافت ماده ؛ و چون نور او به سرعت زائل مىشود ، [ زمانى ] كه منطقى شده است آن را شهب مىگويند ، و اگر به سرعت منقلب نشود به نار ، بلكه زمان طويل باقى ماند از جهت كثافت ماده و حركت بكند به نار ( حركت دوريه به موافقت فلك ) آن را كواكب ذوات الاذناب مىگويند ، و اين كواكب به صور مختلفه ظهور مىكند به اقتضاى اوضاع فلك ، و گاه باشد كه مدت يك ماه بلكه بيشتر آن كوكب باقى مىماند ، از جهت غايت كثافت مادّه و از همين دخان نازل قوس قزح و انواع الوان در هوا ظاهر مىشود ] ] « 5 » و چنانچه در « شرح حكمت عين » نقل كرده شده است كه : « بعد از زمان عيسى ، عليه السلام ، در ناحيهء قطب شمال آتش مضطرب ظاهر مىشد و تا مدت يك سال آن آتش باقى بود و در همان ايام