انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 104

چون نه ساعت از روز مىگذشت به نوعى تاريك [ مى ] شد كه تا وقت غروب آفتاب اصلا چيزى ديده نمىشد و در عين اين تاريكى مانند خس ، سوخته و خاكستر از هوا به ارض مىرسيد . » « 1 » اين و امثال اين به سبب مادّه دخان كثيف سوخته حادث مىشود . [ قوله ] : و الدّخان اذا ضربه البرد يثقل فهبط او رجع « 2 » لدفع مجاور الفلك الدّائر لموافقته من القوابس . . . متبدّدا ، كان منه الرّياح . « 3 » يعنى سبب وجود ريح اين است كه دخان متصاعد كه به طبقهء زمهرير رسيده اكتساب برودت مىكند ، ثقيل مىشود و هبوط مىكند ؛ [ يا ] ثقيل مىشود و دفع نمودن هواى حار [ را ] كه مجاور افلاك است اين دخان ، « متبدّدا » ، - يعنى متفرقا الى جهات مختلفه - [ متفرق مىشود ، ] زيرا كه چون اين دخان از آن طبقه مدفوع مىشود به جهات مختلفه متفرق مىگردد ، و هواى ساكن متحرك مىشود . و بعضى اوقات ريح به سبب حركت هواى متخلخل حادث مىشود . و بعضى اوقات به سبب نزول سحاب ثقيل حادث مىگردد . اين است اسباب وجود كائنات جو و مأخذ اين اسباب حدس صحيح است و احتمال دارد كه بعضى اوقات اين حوادث به اسباب ديگر پيدا مىشده باشد ؛ زيرا كه از دريافتن اين اسباب به حدس لازم نمىآيد كه از براى حدوث اين حوادث اسباب ديگر نباشد . [ قوله ] : و السّبب الاوّل فى هذه الأشياء أيضا الحرارة . « 4 » و چون سبب حرارت نور است پس سبب اوّل اين اشياء نور است . [ قوله ] : حركة المياه . . . و انفجارها من العيون إنّما هو لابخرة « 5 » محتقنة . « 6 » حال است أى فى حال الاحتقان . و بيان اين كلام اين است كه ابخرهء غليظه در باطن ارض حاصل مىشود ، و متكاثف مىگردد ، به سبب برودت مزاج ارض ، و چون رطوبت در مادهء ابخره موجود است بنا بر آن منقلب مىشود به آب ؛ و اگر منافذ ارض به سبب كثرت برودت هوا مسدود شده باشد و اين ابخره قوت گيرد و اجزاى ارض را از يكديگر جدا بكند ، زلزله حادث مىشود ؛ الّا آب از منافذ بدون زلزله جارى مىگردد . و همچنين جذر و مدّ دريا نيز [ به ] سبب نور عرضى است كه در ايام زيادتى نور ماه آب زياده مىشود ، و در اوقات كمى نور كم مىگردد . [ قوله ] : و سبب الأبخرة ما سبق . « 7 »