انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 76

[ قوله ] : و اعلم أنّ الزّمان هو مقدار الحركة اذا جمع فى العقل مقدار متقدّمها و متأخّرها . « 1 » چون فارغ شد از بيان يك مطلوب ، شروع كرد در بيان مطلوب دويم ، و چون اثبات قدم زمان موقوف است بر بيان حقيقت او ، بنا بر آن اوّلا بيان مىكند حقيقت زمان را . و مىفرمايد كه زمان كه عبارت از مقدار حركت است ، ازين حيث كه هرگاه در قوه عاقله ملاحظه كرده شود مقدار متقدّم و متأخّر آن حركت جمع گردد ، متقدّم يا متأخّر ، يعنى اجزاى زمان ، جمع مىشود در عقل نه در خارج . امّا قوله : « مقدار الحركة » فهو مشعر الى أنّ الزّمان امر مقدارى ممتد مختلف بالقلّة و الكثرة [ [ فانّ السّنة اعظم من الشّهر ، و الشّهر [ و هو ] من اليوم ، و اليوم [ و هو ] من السّاعة و لمطابقة الحركة المطابقة للمسافة المقتدرة ] ] « 2 » و چون مطابق متقدّر مقدّر است پس زمان نيز مقدّر است ، و مقدار يا مقدار [ [ امر ثابت است يا غير ثابت ، و چون زمان غير ثابت است پس بايد كه مقدار امر غير ثابت باشد و آن حركت است . [ و ] قوله : « و اذا جمع فى العقل مقدار متقدّمها و متأخّرها » احتراز مىكند از مسافت كه او نيز مقدار حركت است و ليكن نه از اين حيث كه اجزاى او جمع مىشود در ذهن بلكه ازين حيث كه مجتمع است اجزاى او در خارج ] ] . « 3 » [ قوله ] : و ضبط بالحركة اليوميّة . « 4 » [ [ حركت يوميهء فلك اعظم است ، و وجه ضبط به حركت يوميّه اين است كه چون زمان مقدار حركت است و قديم است ، بايد كه حركتى كه زمان [ را است ] مقدار حركت مستديره بوده باشد ، چون مشهورترين حركات مستديره حركت فلك اعظم است كه طلوع و غروب كواكب به اوست . بنا بر آن زمان را حركت فلك اعظم اعتبار نموده ، ساعت و يوم و شهر و سنه قرار داده‌اند ] ] . « 5 » [ قوله ] : و الزّمان لا ينقطع بحيث يكون له مبدأ زمانيّ ، ف [ يكون ] له قبل لا يجتمع مع بعده . فلا يكون نفس العدم ، فأنّ العدم للشىء قد يكون بعد ، و لا أمرا ثابتا يجتمع معه ، فهو أيضا قبليّة زمانيّة ، فيكون قبل جميع الزّمان زمان ، و هو محال . « 6 » يعنى اگر زمان حادث باشد لازم مىآيد كه او را قبل باشد كه با بعد جمع نشود ، زيرا كه حال بودن غير حال نبودن است و اين قبليّت عدم زمان نيست ، زيرا كه عدم شىء بعد از وجود او نيز مىباشد و امر ثابت نيست كه جمع شود به زمان ، مانند واحد كه جمع مىشود به اثنين