انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 77

و امر غير ثابت نيست كه قبل او به بعد جمع نشود [ بلكه ] زمانى است ؛ پس اين قبليت ، زمانى است . و از اين تقرير لازم آيد كه قبل از زمان زمان باشد ، و اين محال است زيرا كه از فرض عدم زمان وجود لازم آمده است . قال الشّارح : [ [ و من هاهنا قال ارسطو من قال بحدوث الزّمان فقد قال بقدمه من حيث « 1 » لا يشعر ] ] . « 2 » و اگر اعتراض كرده شود كه بعضى از اجزاى زمان مقدّم است بر بعضى ، و اين قبليّت و بعديّت جمع نمىشود ، و مع هذا مستلزم زمان ديگر نيست ، پس مىتواند بود كه زمان حادث باشد و او را زمان ديگر حاجت نباشد . جواب مىگويم كه تقدّم بعضى امور [ را ] كه غير زمان آن است ، بعضى تقدم زمانى است ، اما تقدّم بعضى از اجزاى زمان بر بعضى تقدّم ذاتى است نه زمانى ، پس اگر زمان حادث باشد البتّه بايد كه در زمان حادث شود ، و اين محال است ، فثبت ازليّة الزّمان ، و هو المطلوب . [ قوله ] : و الزّمان [ ايضا ] لا مقطع « 3 » له ، اذ لو كان له مقطع « 4 » يلزم أن يكون له بعد ، و بعده ليس عدمه . . . كما سبق . فيلزم أن يكون بعد جميع الزّمان زمان ، و هو محال . « 5 » قال الشّارح : [ [ و اذا عرفت أنّ الزّمان لا بداية له [ و لا نهاية ] ، فلا يكون له طرف بالفعل ، لانّه شىء واحد متصل من الازل الى الابد ، بل بالفرض و التّوهم . . . فالطرف الوهمى للزّمان [ و ] هو الان و اصل باعتبار أنّه حد مشترك بين الماضى و المستقبل به متصل احدهما بالآخر . . . و فاصل باعتبار أنّه يفصل الماضى عن المستقبل لانّه نهاية الماضى و بداية المستقبل ] ] « 6 » هذا كلامه رحمه اللّه . و نسبت « آن » زمان مثل نسبت نقطه است به خط غير متناهى ، و چنانچه نقطه در خط غير متناهى وجود فرضى دارد نه خارجى ، همچنين آن در زمان وجود فرضى دارد نه خارجى ، و چنانچه آن اطلاق كرده مىشود بر نقطهء موهوم مفروض ، همچنين كرده مىشود به هر زمان قليل نيز ؛ كما يقال : الان نكتب ، چه مراد از آن در اين مقام زمان قليل است نه آن كه عبارت از نقطهء مفروض است ؛ زيرا كه فعل در آن به معنى ثانى ممكن نيست . [ قوله ] : و يعتبر القبليّه و البعديّه بالنّسبة الى الآن الوهمى « 7 » الدّفعى و الزّمان الّذى حواليه ؛ فالاقرب من أجزاء الماضى اليه بعد ، و الابعد قبل ، [ و ] المستقبل بخلاف هذا ؛ و الّا يتّجه اشكال التّشابه . « 8 » و غرض از ذكر اين كلمات اين است كه اجزاى زمان نظر به ذات متشابه است و بعضى