انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 79

النيّر و الشّعاع به طريقى كه مغرض گفته است لازم نمىآيد ؛ همچنين استدلال كرده نمىشود از وجود عالم بر وجود واجب لذاته ، و ذات واجب مقدّم است بر عالم بالذّات . و عالم دائم است به دوام ذات او . و چنانچه از وجود معلول استدلال كرده مىشود بر وجود علّت ، همچنين از عدم علت [ [ فيما يمكن عدمه كما يستدل بعدم استضائة الجوّ على عدم طلوع الشّمس قبله ] ] « 1 » و مراد از « موجب فى نفسه » كه در كلام مصنّف واقع شده است عالم است ، يعنى عالم كه موجب است نمىتواند كه مساوى موجب خود بوده باشد ، بلكه عالم صادر شده است از موجب و دائم است به دوام ذات موجب ، فاندفع الاعتراض و ثبت المطلوب . [ قوله ] : و امّا ما يقال « أنّ الحركات مجتمعة فى الوجود لانّ كلّ واحد صادر موجودا ، فيكون الكلّ قد صار موجودا » [ [ فيتناهى الكلّ ] ] ، « 2 » ففاسد . اذ الحركات المتعاقبة مستحيلة الاجتماع ، و لهذا قد صحّ عدم النّهاية فيها ، فلا مجموع لها ، فأنّها كما وجدت عدمت . و برهان وجوب النّهاية [ دريت أنّه ] انما ينساق فيما يمكن [ اجتماع ] آحاده و له ترتيب و لا كذلك الحركات . « 3 » يعنى [ بعضى ] از متكلّمين در ابطال حركات ازليّه گفته‌اند كه حركات ماضيّهء غير - متناهيه مجتمع است در وجود ، زيرا كه هر واحد موجود شده است پس كل موجود شده است ؛ و از وجود كل حركات تناهى حركات لازم مىآيد ، و از تناهى حركات حدوث عالم لازم مىآيد . جواب اين است كه اجتماع حركات متعاقبه مانند حركات محدّده - كه ما نحن فيه است - محال است ، به خلاف [ حركات ] غير متعاقبه ، مانند حركات افلاك كه مجتمع است . مفاد « لهذا . . . » يعنى از جهت عدم اجتماع اعداد حركات عدم نهايت در آن حركات لازم آمده است ، پس مجموع در حركات متعاقبه معقول نيست زيرا كه حركات متعاقبه چنانچه موجود مىشود همچنين معدوم مىگردد ، و براهين وارده بر تناهى سلسلهء وضعيّه و طبيعيّه مانند اجسام و سلسلهء علل و معلولات و صفات و موصوفات مثل برهان تطبق و غير آن كه مصنّف در « مقالهء سيّم » از « قسم اول » بيان كرده است « 4 » وارد مىشود بر تناهى سلاسل مرتبهء موجوده كه آحاد آن مجتمع باشد و آحاد حركات متعاقبه ممكن الاجتماع نيست . [ قوله ] : و الّذى يقال « أنّ الان هو آخر الماضى فيتناهى » [ [ و يلزم . . . منه حدوث - العالم ] ] « 5 » فان « 6 » عنى به [ [ آخر الماضى ] ] « 7 » أنّه لا آخر بعده ، فهو كلام فاسد . و ان عنى به أنّه