ملك دو نسخه خطى يكى بنام « فهرست رجال ناسخ التواريخ » ( در كتابخانه مجلس ) و ديگرى باسم « فهرست ناسخ التواريخ » ( در كتابخانه ملك ) موجود است ، و مؤلف و تاريخ تنظيم نسخهء كتابخانه ملى ملك معلوم نيست ، ولى نسخه متعلق بكتابخانه مجلس شوراى ملى كه تحت شمارهء 1567 ضبط شده بدستيارى شانزده تن در 694 صفحه و بتاريخ رمضان سال 1296 و به خط خوش محمد حسين بن رضا قلى تفرشى تنظيم شده است ، اين فهرست بدون ذكر شمارهء صفحهء مرجع از روى وقايع سنوات مرتب شده ، و نسخهء كتابخانه ملى ملك كه غير از نسخهء كتابخانه مجلس شوراى ملى مىباشد مطالب را با قيد شمارهء صفحات كتاب و مجلدات ناسخ التواريخ ضبط نموده است . و بهر حال بسيارى از مطالب كه در اين دو فهرست بدانها اشاره شده در مجلدات موجودهء ناسخ التواريخ نيست ، و غالب شماره صفحات هم از شمارهء نهائى هر جلد ناسخ التواريخ تجاوز مىكند .
در اين فهارس ، خاصه در فهرست موجود در كتابخانه ملى ملك از كليه پادشاهان و طبقات حكام ايرانى كه از صدر اسلام تا زمان ناصر الدّين شاه در ايران سلطنت و حكمروائى كردهاند با قيد صفحه كتاب نامبرده شده ، و حال آنكه مىدانيم از خاندانهاى صفوى و افشارى و زنديه در هيچيك از مجلدات ناسخ التواريخ ذكرى بميان نيامده است ، و اما وجود چنين فهرستى مىرساند كه مرجعى براى آن بوده است ، و چون نسخهء متعلق بكتابخانه مجلس شوراى ملى در سال 1296 قمرى يعنى يك سال قبل از وفات لسان الملك تنظيم شده چنين به نظر مىآيد كه لسان الملك در سالهاى آخر عمر خود كتابى شامل وقايع از سال 63 هجرى ( كتاب امام حسين ع ) تا قاجاريه ( شايد بطور اختصار ) نگاشته است تا گسيختگى كه در ميان وقايع تاريخى كتابهاى او حاصل شده بود مرتفع كند و رشته مطالب را به زمان خود مرتبط سازد ، اما از چنين كتابى بههيچوجه نشانى نداريم . انتهى ما فى المقدمه ، ليكن ( 63 ) اينجا اشتباه است زيراكه واقعه كربلا در سنه ( 61 ) بوده و كتاب احوال حضرت سيد الشهداء ( ع ) نيز تا آن سال بيشتر نيست .
بنا بر آنچه گذشت خلاصه چنين مىشود كه كليه تأليفات مرحوم سپهر شانزده جلد كتاب خواهد بود ، هشت جلد آنها كه ما قبل از ناسخ نوشتيم و هشت جلد هم ناسخ كه كتاب اول دو جلد ، و كتاب دويم شش جلد باشد ، از حضرت رسول ( ص ) تا آن
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 589
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص٥٨٩