تخطي إلى المحتوى الرئيسي

مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 586

مساهمون:

ص٥٨٦
تحقيقى كه آقاى قائم‌مقامى در مقدمه نسخه‌اى از آن ( كه در سال 1337 شمسى در طهران چاپ شده ) فرموده‌اند كتاب تاريخ قاجاريه خود برأسه كتابى است مستقل و هيچ ربطى بناسخ و مجلدات ناسخ ندارد ، و تحقيق ايشان كه مبتنى بر ادلهء كافيه و براهين وافيه مىباشد قولى است فصل ، و بايد اين كتاب را تأليفى جدا از او بشمار آورد . پنجم كتاب « جنگ التواريخ » كه تركيبى است از كتب تواريخ عربى و فارسى . ششم ديوان اشعار بنام « ديوان سپهر » كه در مقدمه « تاريخ قاجاريه : 12 » فرمايد خود او در ديباچه مجلدات ناسخ نوشته كه آن بيش از يك‌صد هزار بيت بوده و من خود بيست هزار بيت آن را انتخاب كرده‌ام ، آن‌گاه آقاى قائم‌مقائم مقامى فرمايد نشانى از نسخهء شامل بيست هزار بيت بدست نيامده . هفتم كتابى در تاريخ هفت سال سلطنت ناصر الدّين شاه كه در مقدمه تاريخ قاجاريه ( ص 16 ) فرمايد آقاى لسان سپهر نواده او مىفرمود نسخه اصلى خطى آن را من دارم . هشتم كتاب « محمودة القصائد » در جمع قصايدى كه وى در مدح محمود ميرزا فرزند فتحعلى شاه سروده ، و ما در اول شرح احوال او آن را ذكر كرديم ، و او آنها را از حدود شوال سال 1238 تا شعبان 1241 در ظرف هزار روز بنظم آورد . نهم كتاب بسيار مشهور و مفيد و معروف « ناسخ التواريخ » كه أجل تأليفات او بلكه تأليفات بسيارى از مؤلفين كتب تواريخ فارسى است ، و شهرت وى همه بدين كتاب است در چند جلد ، بدين‌ترتيب كه وى اين مجموع نفيس جليل را بر دو كتاب مرتب نموده : كتاب اول در هبوط حضرت آدم تا هجرت مشتمل بر دو جلد ، جلد اول در هبوط بلكه مطالبى مربوط بقبل از آن تا ميلاد مسيح ( ع ) در حدود هزار صفحه رحلى بزرگ آغاز تأليف آن سنه 1258 بأمر محمد شاه و حاجى ميرزا آقاسى . جلد دويم از ميلاد مسيح عليه السلام تا هجرت حضرت رسول ( ص ) ، انجام تأليف آن سنه 1263 ، و جلد اول معروف به جلد هبوط و دويم معروف به جلد عيسى ( ع ) است ، و در مقدمه جلد هبوط مطالب متفرقه چندى نوشته شامل بعضى از وقايع قبل از هبوط بعقيده نامسلمانان هند و ايران و چين و برخى از مقدمات تاريخى و كتبى كه مآخذ نقل تمام هر دو كتاب بايد قرار گيرد و فهرست اجمالى از وقايع سلاسل سلاطين و ساير معاريفى كه بايد در هر دو كتاب آورده شوند ، و فهرست تفصيلى از اسماء سلاطين و ساير معاريفى كه در كتاب اول وارد مىشوند . كتاب دويم در وقايع هجرت تا زمان خودش كه موفق باتمام آن طبق تفصيلى كه