مىخواسته بدهد نشده و آنچه تأليف شده بدين قرار است :
اول كتاب احوال حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله از هجرت تا وفات كه سنه 11 مىباشد ، انجام تأليف آن سنه 1276 .
دويم كتاب احوال خلفاء از سنه 11 تا آخر 35 كه مقتل عثمان است . و در اين جلد شرحى مفصل از ايام عرب و امثله عرب آورده .
سيم كتاب احوال حضرت امير المؤمنين عليه السلام از سنه 35 تا 40 ، انجام تأليف آن سنه 1283 .
چهارم كتاب احوال حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه عليها كه جلدى كوچك است و او خود آن را بزرگتر شفيعى براى ذخيره يوم العرصات خويش قرار داده .
پنجم كتاب احوال حضرت امام حسن عليه السلام و وقايع سنه 40 تا سنه 50 كه فرزندش مرحوم ميرزا هدايت اللّه ديباچه مفصل و مبسوطى شامل عبارات ادبى مغلقى بر آن نوشته كه هرچند احاطت و تتبع و قدرت و تسلط او بر الفاظ و كلمات عربى و فارسى خوب از آن مفهوم مىشود ، ليكن هيچ مفيد مطالب تاريخى كه موضوع اصلى ناسخ است نمىباشد .
ششم كتاب احوال حضرت سيد الشهداء ( ع ) و وقايع سنه 50 تا 61 چنان كه در جلدهاى پيش نيز وقايع تاريخى زمان هريك را آنچه در جلد جلو آن ننوشته به ترتيب سنواتى آورده غير از كتاب احوال حضرت فاطمه ( ع ) كه آن خالى از وقايع تاريخى است .
هفتم كتاب احوال حضرت امام زين العابدين عليه السلام كه نوادهاش مرحوم ملك المؤرخين ( ره ) مىفرمود قدرى از آن را تأليف كرده كه در تبريز چاپ شد و عمرش وفا باتمام آن ننمود و ازينرو در مورد انتشار در نيامد ، انتهى .
و اما مجلداتى كه در احوال حضرت امام زين العابدين و ما بعدها تا چند جلد و چند نفر از ائمه عليهم السلام مطبوع و منتشر است و بسيارى از بىخبران آنها را از مجلدات « ناسخ التواريخ » مىدانند ، اشتباه است و آنها ربطى بناسخ ندارد ، بلكه آنها مجلدات كتاب « مشكاة الادب » تأليف فرزند وى مرحوم ميرزا عباسقلى خان سپهر مشير أفخم ( ره ) است ، به شرحى كه در احوال او بيايد ، منتهى اينكه چون ناسخ بأحوال حضرت سيد الشهداء عليه السلام ختم شده و « مشكاة الادب » آغاز طبع و اشتهارش از
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 587
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص٥٨٧