از آمدن افغان باصفهان تا حدود تأليف كتاب نوشته ، نيز بدين عبارت تولد خود را آورده ( صبح شنبه ربيع الثانى در سنه 1136 ) و بعد از آن بدين مضمون گويد :
مقارن اين حال فتنهء افغان رو داد ، كه از قندهار باصفهان آمده در چهار فرسنگى طرح محاربه انداختند و بعد از نه ماه در اواسط شهر محرم الحرام در سنه 1130 آن مردود بىحجاب وارد اين شهر خراب و خود را سلطان ناميد و سكه زده خطبه خواند ؛ كه نص دارد كه در همان ايام تولد ، محمود باصفهان رسيده ، و پس از نه ماه از تولد ، اصفهان را گرفته ، و در هر دو موضع تصريح بوقوع تولد در اصفهان دارد ، و در پرتو دويم نوشته :
بطالع جودت ؛ كه آن هم غلط ، و صحيح آن حوت است .
و چون ما از خارج مىدانيم كه ورود افغان باصفهان و محاصره نمودن شهر را در سنه 1134 بوده ، و در 11 محرم سنه 1135 شاه سلطان حسين از محاصره به تنگ آمده و از شهر بيرون رفت و تاج و طرهء سلطنت را بمحمود مردود داد ( و اينكه نوشته در اواسط محرم سنه 1130 ، از اغلاط نسخه چاپى است كه بجاى رقم پنج نقطه گذاشته شده ) و جلوس نادر ، در 8 ساعت و 1 دقيقه برآمده از روز 5 شنبه 24 شوال سنه 1148 بوده ، و همچنين با ملاحظه تطبيق شهور و سنوات قمرى و شمسى به يكديگر ، در بيستم ربيع الآخر سنه 1134 ، آفتاب در دلو بوده كه در يك ساعت و كسرى برآمده از روز برج حوت طلوع مىنموده ، و در ع 2 دو سال مرقوم ديگر كه 1123 و 1136 باشد در 20 ماه ع 2 آفتاب به ترتيب در ( جوزاء ) و ( اواخر جدى يا اوائل دلو ) بوده . و بناء براين در 1123 ، حتما و در 1136 ، احتمالا نتواند بود كه در يك ساعت و كسرى برآمده از روز آن ؛ برج حوت طالع باشد ، و نيز در « الذريعة : 1 : 4 » تولد او را بدون ماه و روز از همين « آتشكده » در سنه 1134 نقل كرده ، لذا تاريخ تولد بسال و ماه و روز همان خواهد شد كه گفتيم .
بههرحال مرحوم آذر ، چنانكه ضمنا معلوم شد ، در شيرخوارگى از اصفهان بقم رفته ، و در حدود 1148 از آنجا بشيراز آمده ، و پس از قتل پدرش با حاجى محمد بيك عم خود به قصد حج بيت اللّه الحرام به مكه معظمه و مدينه طيبه مشرف شد ، و از آنجا بعراق عرب آمد . و فيض زيارت مشهدين غروى و حايرى و سامره و كاظمين را دريافت و
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 43
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص٤٣