خورده شده است كه محل استقامت [ است ] « 1 » . و هرچند سنت او به آسانى دست دهد ، اما استقامت درست او دشوار بود ، اما چون خورده شد ، عاقبت استقامت حاصل آيد ، و آنكه او مستنصريه را ديده است كه خورده آن صورت علم اوست كه بهقدر استعداد چيزى برو روشن شود ، و چون مستصريه به خليفه تعلق دارد ، نشان آنست كه او را اين واقعه در غيب روح افتاده است و بعضى از بزرگان خود واقعاتى چند نبشتهاند كه مبتديان را مطالعه آن « 2 » بس مضر باشد ، مثل شيخ محى الدين اعرابى كه گفته است :
« رأيت ربى تبارك و تعالى على صورت الفرس » و جاى ديگر همو گفته كه :
« رأيت ربى جالسا على كرسيه فسلم على فاجلسنى « 3 » على كرسيه و قام بين يدى و قال انت ربى و انا عبدك - . » و بزرگى گفته است كه :
« انا اقل من ربى بسنتين » و ازين نوع سخنان را مىبينند مردمان و انكار مىكنند و محال مىپندارند و من مىدانم به يقين كه ايشان [ كه ] « 4 » اينها را نبشتهاند در واقعه ديدهاند و اين عجب از سالك ! اما مىبايستى كه شرح آن نيز نبشتى تا خلق در تشويش نيفتادى ، و هم اين سخنان را از من بعضى سؤال كردند ، اما آنكه گفته كه : رأيت ربى على صورة الفرس ، چنانست كه حق تعالى را تجلياتست ، صورى بوده باشد و آن به آثار نسبت دارد ، و نورى و آن به افعال نسبت دارد ، و معنوى و آن به صفات تعلق دارد ، و ذوقى و آن به ذات تعلق دارد . و در تجليات صورى حق تعالى در صورت جميع اشياء بر بنده تجلى كند ، از مفردات عنصريات و از معادن و نبات ، حيوان و انسان ، چون در صور مواليد تجلى كند و آن تجلى از مرتبهء ديگر به مرتبهء ديگر
هامش
( 1 ) . ما برافزوديم
( 2 ) . نسخه : از ؛ قياسا برنگاشتيم .
( 3 ) . نسخه : فاجلسى ؛ قياسا نگاشته آمد .
( 4 ) . ما برافزوديم .