ذاتى او در نسيم به واسطهء آن حرارت به حد اعتدال مىرسد ، و سبب اظهار آثار علوى و سفلى مىشود . پس از اين وجه خاك عالىتر از هوا بود ، و اين علو مكان « 1 » است :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا
( 17 / 70 ) .
حقيقت - علم به ذات بسيط به مجرد امور سلبى كه مفهوم تسبيح و تقديس است حاصل نگردد . بلكه بىانضمام امور اضافى ممتنع است . و مجموع سلب و اضافت جز در مركب صورت نبندد ، كه دانستن امرى بىنمونه در نفس داننده محال است :
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ
( 2 / 31 ) .
اصل - انسانيت عبارت است از حقيقتى كه اجزاء او نفس و بدن و هيأت اجتماعى است نه هر يك از اين مجموع :
ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
( 23 / 14 ) .
حقيقت - نمايندهء شخص نگرنده در آيينه به حقيقت صورت عكس او است نه نفس آيينه :
وَ فِي أَنْفُسِكُمْ
( اى فى حقيقتكم و عينكم )
أَ فَلا تُبْصِرُونَ
( 51 / 21 ) .
دقيقة - باز در ديدهء بينندهء عكس صورت او ، عكس آيينه بود كه به انسان العين مسما است ، و باز آن عكس را چشمى است نگرنده ، پس خود به خود نگرندهء خود در خود « 2 » است :
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ
( 6 / 103 ) .
خاتمة - آينه و عكس و ديده و مردمك عين يكديگرند و اين شهود احديت « 3 » جمع و مقام محمدى ( ص ) است ، كه حقيقت وحدانيت در مظهر فردانيت ظاهر شود :
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
( 8 / 17 ) .
هامش
( 1 ) - ج ، د : مكانت
( 2 ) - ب : خود در خود به خود نگرندهء خود
( 3 ) - الف : واحديت