و دور داشت او است از آنچه كه در خور جلال او نيست ، و تهليل عبارت است از توحيد ؛ و به واسطهء اشتمالش بر توحيد ذاتى و وصفى و فعلى ؛ از صفات كمال او مىباشد ، و مشتمل بر اقسام پنجگانه است كه مىگوييم : سبحان الله و الحمد لله و لا إله الّا الّله و اللّه اكبر و لا حول و لا قوة الا باللّه العلى العظيم .
432 / 5 و محتمل است كه مقصود از محامد و سپاسها ؛ آنچه در مرتبهء افعال است باشد و مراد از غير آنها غير آن ( مرتبهء افعال ) باشد ، اين بنابر آن چيزى است كه حضرت شيخ قدس سره در نفحات گفته : آشكارترين مراتب حمد مرتبهء افعال و اسماء است و متعلّق آنها كه مرتبهء افعال - يعنى مرتبهء صفات و اسماء است - مدح مىباشد نه حمد ، و حمدى كه تعلق به ذات دارد آن حمد حمد است ؛ و آن عبارت است از ثناى صفت به ذات خودش و براى خودش ؛ براى كسى كه آن براى او ذاتى است و غير جداى از ذاتش . اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود .
433 / 5 و يا گوييم : مقصود تمام اسماء و آثار آنها است مر تو را كه نسبت به تو كمالاتى است كه بازگشت به خودت دارد ، اگر چه نسبت به ما و در گمان كوتاه و نظر نارساى ما - از حيث ظهور در مظاهر به حمدها و غير حمدها - تقسيم يافته است .
434 / 5 و ما جلال - يعنى سلبى - را پس از بيان كمال كه شامل آن است ؛ و ثبوتى را كه خاص جمال است و تخصيصى پس از تعميم مىباشد جهت آگاهى بر اهتمام و تفخيم و بزرگ داشت بيان داشتيم ، هم چنان كه آن حضرت صلى الله عليه و آله استعاذه را كه از صفات جلال وصفى و فعلى و ذاتى او است پيش داشته و گفته : از سخط و خشم توبه رضا و خشنودى تو پناه مىبرم و از عقوبت و كيفر تو به عفو و آمرزشت پناه مىبرم . و از تو به تو پناه مىبرم ، بنابر آنكه گفته : ثنا و ستايش ترا بر تو - آنگونه كه خودت خويش را ثنا و ستايش مىكنى - برنتوانم شمرد ، و تمام اينها بازگشت به تو دارد ، يعنى به واسطهء ثنا و ستايش بر كمال تو و آگاهى بر جلال تو ، چون لطف ؛ ميوه و نتيجه ؛ واحديت است و قهر مقتضى احديت ؛ و هر دو دربردارندهء ؛ وحدت ذاتى ، پس تمام اينها هر كجا كه ظاهر گشت براى تو و از تو است ، اگر چه نارسايى از خصوصيات مظهريّت است ، يعنى به حسب طلب آنها به زبان
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 791
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٧٩١