به اين واسطه آنچه كه برايش حاصل شده و آنچه هنوز باقى مانده بداند و به اين پندار كه همگى حصول پيدا كرده به اشتباه نيافتد و كوشش در راه سلوك كند تا به هدف و مقصود برسد و يا در اين راه شربت مرگ بنوشد ، خداوند مىفرمايد :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
، يعنى : و هر كس هجرتكنان به سوى خدا و پيغمبر از خانهء خويش درآيد آنگاه مرگ وى فرارسد پاداش وى به عهدهء خدا است ( 100 - نساء ) .
424 / 5 و دوم مناجات به زبانى از زبانهاى كمال است .
425 / 5 اما اوّل : گوييم : بر انسان - يعنى شأن انسان كامل آنگونه كه گفته آمد - لازم است كه خاطرات نخستين را مراقبت داشته و بر آنها و بر هر اوّل ظاهر شوندهاى اجتماع كند ، و آن خاطر حاضر است بدون رنج و كوششى در حاضر كردن آن و يا طلب و اشتياقى براى حضور آن - و اگر چه آمدنش از غيب تازه و نو باشد - پس اين مراقبت مر خاطرات نخستين را كه عبارت از شأن انسان كامل است همان مراقبت تو است مر پروردگارت را ؛ هنگامى كه آن ( مراقبه ) را ملتزم گشتى هيچ وقتى بر تو نگذرد كه در آن وقت مراقب او نباشى ، در آن هنگام شئون پروردگارت را در خودت و در آنچه از تو به اعتبارى خارج ( صادر ) مىشود - و اگر چه به اعتبارى داخل شده - خواهى دانست . اينها همان شئونى است كه ديدهات از عالم كون و وجود ادراك كرده و فكر و عقلت بدان رسيده و خداوند سبحان در مشاهد تو نشانت داده است و آنچه كه از غيب در وجودت بر آنها آگاهى خواهى يافت - هرطور كه بوده - فرقى نمىكند كه كون آنها به تو و يا پروردگار تو و يا به صفت جمع تو باشد .
426 / 5 پس از اين قاعدهء حقيقى و ترازوى عدل ؛ حقيقت خاطرات حقى خودت را كه همان اوّلين است و نيز موجوديت و كونيّت آنها را خواهى دانست ، و اين با عدم وقوف به باطن ؛ با چيزى از آنچه براى تو حاصل شده - هر چه مىخواهد باشد - وقوف عشق و عزم ورزيدن است كه موجب استصحاب حكم آن در دو زمان بر يك نظم و ترتيب در پندار تو مىشود ؛ و به جملهء وجودى مشهودى و مرتبتى و معقول ؛ بالا و پائين ؛ حق و خلق - به هر دو اعتبار محجوبان و محققان - به جملهء وجودى و مرتبتى خودت مقابل و محاذى عالم قرار گرفته و آنها را به واسطهء معانى و قواى باطنى و منازل و يا مراتبت نايل شوى - محاذاتى مثل