را وقت و يا حال معين كرده باشد ؛ در اين صورت متعرض آن و مانند آن مىشود .
338 / 5 و به واسطهء اين فرق است كه شبهات به سبب تلبّس و آميزش امور طبيعى و شرعى كه ملازم بر آن دو هستند - اگرچه به واسطهء تعمّل دو زمان و بلكه زمانها و بلكه تا مرگ - دفع مىشوند ، پيش از اين گفته آمد كه تعمّل در آن دو از حيث انتساب آن دو به امور الهى و از حيثى كه آنها را وقت و حال معين مىكنند بىاشكال است ، و اين مانند غذا خوردن است بر حدّ خودش به نيت نيرو گرفتن براى عبادت ، چنان كه خداوند مىفرمايد :
كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا
، يعنى : بخوريد و بنوشيد و زيادهروى نكنيد ( 31 - اعراف ) حتى برخى از اصوليان گفتهاند : در اين آيه امر به وجوب است و در آيه :
كُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ
، يعنى : از پاكيزهها بخوريد ( 51 - مؤمنون ) امر به استحباب ؛ و يا براى نگهدارى بنيان « رب » از فرو ريختن است ، چنان كه فرموده :
وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ
، يعنى : خودتان را به دست خود به هلاكت ميندازيد ( 195 - بقره ) و پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود : نفست مركب تو است با آن مدارا كن ، و حكم پوشيدن لباس و ازدواج كردن به نيّت افزون كردن بندگان و بندگى كنندگان و دفع تشويش طبيعت به گونهء معمول و امثال اينها نيز اينگونه است كه تفصيلش در علم اخلاق آمده است .
339 / 5 عمدهء اين مطلب آن است كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير آيه « و لا الضالين » گفته كه : هر كس مقيّد به وقتى - براى تنگى آن - شود و راه نرود و مقهور حكم آنچه مىبيند شود ؛ انحراف يافته و گذر كرده ، و هر كس فراخى يافت ؛ جمع و كشف و احاطه يافته و به گردش و دور آمده ، بلكه فرا گرفته و راه رفته و همسايه نشده و غيب ذات پروردگارش را وطن گرفته و به شئون خداوند سبحان و به حسب خود - پس از كمال استهلاك به او و در او - دگرگونى يافته است ، و اين مقام براى سالك سيّار بهترين سرانجام است .
340 / 5 سپس گوييم : هنگامى كه حكم چيزى بر تو در دو زمان بيك صورت استمرار نيافت ؛ يعنى محبت و تعشّق او و اشتياق به او بخصوصه بر تو غالب نبود تا اشتياق به واسطهء تقيّد تو به او استدامت و دوام داشته باشد ، آن امر هرچه مىخواهد باشد ؛ طبيعى و يا روحانى و يا عادى و يا نفسانى و يا درندگى و يا حيوانى و يا ملكى ، مگر از حيثى كه آن را وقت بدون