253 / 5 دوم مشرب و مشهد محققان از اهل كشف است كه او نسبت به صورت آخر است و نسبت به مرتبه اوّل ، چون خداوند او را بر صورت ذاتش آفريده است - يعنى به واسطهء حديث - و عالم را بر صورت او آفريده است ، چنان كه فرمود ( ص : ) اول ما خلق الله نورى ، يعنى : نخستين چيزى كه خداوند آفريد نور من بود .
254 / 5 سوم ذوق اهل كمال است كه تعلق به مشرب خاتم ولايت دارد كه مراد از ايجاد كمال جلا و استجلا است ؛ يعنى كمال ظهور حق و شهود او به ذات و اسماء و صفات ، و كاملترين مظهر و آينه براى ظهور احديت جمع تمام كمالات جز انسان نيست ، ولى انسان داراى دو صورت است : تفصيلى فرقانى - كه عبارت است از مجموع عالم از عقل اول تا آخرين موجود كه با او هست - و احدى قرآنى ، و آن انسان كامل است كه به قصد اول مقصود است و ظهورش مسبوق به تفصيل اجزاى وى است ، و اين مشهد و مشرب كاملان است .
255 / 5 بدان كه ظاهر به هر دو ظهور تفصيلى و احدى همان حقيقت محمدى - صلى الله عليه و آله - است ، و اين همان راز مماثلت و همانندى و مقابله بين دو نسخه مىباشد - خدا دانا است - اين سخن جندى بود .
256 / 5 گويم : همانطور كه در دو مشهد آخرى اشارهء به ذوق مقابلهء دو نسخهء عالم و آدم بود ، همينطور در آن دو اشارهء به ذوق مقابلهء دو نسخهء انسانى و الهى هم بود كه از جمله رازهاى آن چيزى است كه حضرت شيخ قدس سره در شرح حديث بيان داشته كه : رأيت ربى فى احسن صورة ، يعنى : پروردگارم را در نيكوترين صورت مشاهده كردم ، يعنى اينكه خداوند سبحان در صورت انسانيت تجلى كرد ، براى اينكه حقيقت انسانيت جامعترين حقايق و از جهت احاطه و فراگيرى تمامترينشان است ، و صورت آن نسخهاى است كه از مرتبهء الهى حصول پيدا كرده و مشتمل بر تمام اسماء و صفات مىباشد و مرتبهء امكان مشتمل بر تمام ممكنات .
257 / 5 پس روشن شد كه انسان مظهر عالم غيب است و انگشتان او مظاهر حقايق اصول اسماء پنجگانهاى است كه بر آنها اركان اسلام و ايمان و احكام پنجگانهء تكليفى و نمازهاى پنجگانه بنا شده است ، لذا اصل آنها مراتب پنجگانه است و فوق آنها اصول پنجگانهء
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 737
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٧٣٧