مجرّدى كه به صورت مثالى مصوّر مىشوند ( مظاهر و صور امورى ديگر هستند ) و خدا دانا است .
سئوال دوازدهم اجناس عالم منحصر در چنداند ؟
فلاسفه گفتهاند كه بالاترين آنها مقولات دهگانهاند كه در اين بيت آمده :
قمر عزيز الحسن الطف مصره * قد قام يكشف غمّتى لمّا انثنى
جوهركم كيف نسبت ( اضافه ) اين * وضع ان يفعل ملك متى ان ينفعل « 1 »
آيا همينطور است ؟ 191 / 5 جوابش اينكه : آنها - همانگونه كه بيانش در ترتيب ايجاد موجودات تا نهايت كمال زنجيره و دايره گذشت - منحصر در همانهايند ، يعنى مهيّم و قلم و لوح و هباء و طبيعت و مثال و جسم و عرش و كرسى و آسمانهاى هفتگانه و عناصر چهارگانه و مولّدات سه گانه و انسان كامل .
192 / 5 جندى در شرح فصوص گويد : اجناس عالى عالم عبارتند از : جوهر و جسم و نامى و حسّاس و ناطق و انسان ، و حروف آنها : ا - د - ذ - ر - ز - و - مىباشد ، پايان سخن او .
193 / 5 اما مقولات دهگانهاى كه صاحبان علوم نظرى قائل بدانهايند از اينها و مندرج در تحت اينها است ، ولى آنگونه كه حكمش در مرتبهء الهى وجوبى - و از آن حيث كه آنها اسماء آنها هستند - تعيّن مىيابد ، و اين براى آن است كه از اسماء الهى اثربخش كه عبارت از مبادى عالىاند به شمار آيند ، براى اينكه احاطه از جهت قوه و ضعف ملاك اثربخشى است ، پس اجناس عالى اثر گذار در پائيناند و اثر گذارى جز به واسطهء اسماء الهى تحقق نمىيابد - اگرچه اثربخشى آنها از جهت مظاهر است - اما بنابر حكم معهود بين آنان ( اهل نظر ) ، پس تعيّن آنها به اعتبار حقايق كونى اثرپذير است ؛ و اين مناسبت با بلندى و غلبه ندارد .
194 / 5 سپس گوييم : اگر مىخواهى شمار اجناس عالى را از اسماء الهى چه از جهت
هامش
( 1 ) - مضمون ديگر آن :به دورت بسى عاشق دل شكسته * سيه كرده جامه به كنجى نشسته