آنها ، و چون تعيّن يافت و اين حيرت از او بر طرف گشت و شروع در طلب كرد ؛ حالش از دو امر خالى نيست : يا اين است كه مطلب متعيّن به او احاطه پيدا مىكند ، به طورى كه هيچ بازماندهاى كه بدان زيادى را بطلبد باقى نمىماند - همچنان كه حال اهل مذاهب غالبا اين چنين است - و يا با آرام يافتنش بازگاهى از چيزى كه سودش بيشتر از آنچه كه حاصل كرده است مىباشد تفحص و جستجو مىكند .
87 / 5 پس اگر آنچه كه او را بىآرام مىكرد يافت ؛ به دايرهء مقام دوّم انتقال مىيابد و سخن در آن مانند سخن در اوّلى است ؛ يعنى حال او بيرون از دو امر نيست ؛ به ويژه اگر دسته دسته شدن متوسطان را به صورت دستههاى متعدّد مشاهده كرد كه هر يك از آنان خودش را به هدف رسيده مىبيند نه غير خودش را ، و او احتمال را در هر درست و نادرستى وارد مىبيند ، لذا پيوسته حيرتزده است تا حكم مقام بر او غالب شود و بدان اطمينان و آرامش پيدا كند ؛ و يا آنكه حجاب و پرده از برايش برگرفته شود و از اهل كشف گردد ، و حال او در آغاز كشف مانند حال او است در آنچه كه پيش از اين گفته شد ؛ يعنى احتمال اطمينان و آرامش به آنچه كه حاصل كرده - و يا بقاى علّت طلب - به ويژه اگر به بيان الهى نظر كند كه فرموده :
وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ
، يعنى : هيچ بشرى را نرسد كه خدا با او سخن گويد ؛ مگر به وحى و از پس پردهاى و يا آنكه رسولى به فرستد و به فرمان او هرچه خواهد وحى آورد كه خداى و الا و حكيم است ( 51 - شورى ) پس آگاهى مىيابد هرچه كه اتصال به حجاب و واسطه دارد ؛ از آن ( حجاب و واسطه ) در او حكمى است ؛ لذا بر پاكى اصلى خودش باقى نمىماند ؛ و احتمال ( راه پيدا كردن ) بر او وارد مىشود ؛ به ويژه اگر راز وقت و موطن و مقام و حال و وصف غالب و غير اينها را بداند ، و خصوصا اگر انديشهء در بيان الهى كند كه فرمود :
قُلْ ما كُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ ما أَدْرِي ما يُفْعَلُ بِي وَ لا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ وَ ما أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ
، يعنى : بگو من نوبر پيغمبران نبودهام و ندانم با من و شما چه مىشود ؛ جز آنچه را كه به من وحى مىشود پيروى نمىكنم و من جز بيم رسانى آشكار نيستم ( 9 - احقاف ) او ( ص ) به قطع و يقين نفرموده ؛ و اين به واسطهء علمش است كه خداوند هرچه را بخواهد محو و ثبت مىكند و اين كه حكم حضرت